Ai nên chụp CT tầm soát ung thư, đột quỵ?

Chụp CT hay còn được gọi là chụp cắt lớp vi tính là một kỹ thuật hiện đại sử dụng tia X chiếu từ các góc độ khác nhau lên một bộ phận trên cơ thể cần kiểm tra theo các lát cắt ngang và qua hệ thống xử lý máy tính thu được kết quả là hình ảnh hai chiều hoặc ba chiều của bộ phận đó.

Chụp CT không gây đau và chỉ mất một vài phút, sau đó người bệnh sẽ được nghỉ ngơi trong thời gian ngắn và hoạt động trở lại bình thường. Tuy nhiên, chụp CT có thể gặp một số rủi ro khác như:

Gây hại cho thai nhi: bức xạ từ chụp CT không làm tổn thương tái thai nhi, nhưng các bác sĩ thường khuyên các bà mẹ đang mang thai chuyển sang các xét nghiệm khác nhằm tránh cho thai nhi không phơi nhiễm bức xạ. 
Phơi nhiễm phóng xạ: khi chụp CT người bệnh có tiếp xúc với bức xạ ion hóa trong một thời gian ngắn. Lượng bức xạ trong chụp CT lớn hơn so với chụp X-quang, tuy nhiên nguy cơ này rất nhỏ và hiếm khi xảy ra.
Phản ứng với vật liệu tương phản: một số trường hợp cần phải tiêm thuốc cản quang vào tĩnh mạch trước khi chụp CT và có thể gây ra các phản ứng như phát ban, ngứa ngáy,... Rất hiếm những trường hợp có phản ứng dị ứng nghiêm trọng.
Chụp CT toàn thân là chụp từng bộ phận trên cơ thể con người như chụp ổ bụng, tim, não,... Do đó, kỹ thuật này sẽ mất nhiều thời gian hơn. Máy CT sẽ phải chảy toàn bộ cơ thể bệnh nhân để kiểm tra, thời gian có thể sẽ kéo dài khoảng 30-50 phút.
Chụp CT toàn thân có thể kiểm tra được các bộ phận trên cơ thể bệnh nhân bao gồm: não, xương, mạch máu, các mô mềm, và các nội tạng,... nhằm phát hiện được những bất thường trong cơ thể. Từ đó, có thể tầm soát được các bệnh ung thư và phát hiện sớm các khối u nguy hiểm trong cơ thể. Đây cũng là cơ sở giúp cho các bác sĩ chẩn đoán bệnh và đưa ra phương pháp điều trị kịp thời và hiệu quả.
Tuy rằng, chụp CT là phương pháp kiểm tra sức khỏe và tầm soát ung thư hiệu quả nhưng không phải đối tượng nào cũng nên thực hiện. Chụp CT toàn thân chỉ nên thực hiện với những bệnh nhân đã trên 50 tuổi, hay những đối tượng đang bị nghi ngờ mắc các bệnh mãn tính. Bởi vì ngoài 50 tuổi, cơ thể bắt đầu già đi và lão hóa, hormone thay đổi, khi các yếu tố nguy cơ đủ thời gian tích lũy và hình thành phát sinh bệnh. Do đó, việc tầm soát ung thư và phát hiện sớm các bất thường là rất quan trọng trong việc chẩn đoán và điều trị. Đối với những người trong độ tuổi 30 tuổi không được khuyến khích áp dụng. Chỉ nên thực hiện kỹ thuật này khi có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa, đồng thời hạn chế tối đa ở trẻ em và phụ nữ trong độ tuổi sinh sản vì đây là những đối tượng nhạy cảm với bức xạ.

Thực tế, dịch vụ chụp CT toàn thân tầm soát bệnh đang thu hút sự quan tâm lớn trong bối cảnh ung thư và đột quỵ là "gánh nặng kép" của y tế Việt Nam. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm nước ta ghi nhận khoảng 182.000 ca ung thư mới và 200.000 người bị đột quỵ. Đáng báo động, cả hai bệnh lý này đều có xu hướng trẻ hóa, xuất hiện ở cả những người 20-30 tuổi.

Tóm lại, việc tầm soát vẫn chỉ nên áp dụng cho nhóm nguy cơ cao như người lớn tuổi, có tiền sử gia đình hoặc mang yếu tố di truyền. Việc áp dụng đại trà cho người khỏe mạnh là không cần thiết và tiềm ẩn rủi ro.