Thiếu điều dưỡng trầm trọng: 'Thách thức' lớn của ngành y?

Theo TS Vương Ánh Dương, Phó Cục trưởng Cục Quản lý khám chữa bệnh, Bộ Y tế, hiện nay, đội ngũ điều dưỡng đang giữ vai trò then chốt trong hệ thống y tế Việt Nam, từ tuyến xã, phường đến các bệnh viện tuyến cuối. Tuy nhiên, chúng ta đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt điều dưỡng cả về số lượng, cơ cấu và chất lượng chuyên môn so với yêu cầu thực tế và so với mặt bằng chung của khu vực cũng như thế giới.

Việt Nam hiện có khoảng 140 đến 150 nghìn điều dưỡng, tương ứng 14 đến 15 điều dưỡng trên 10.000 dân. Tỷ lệ này đang thuộc nhóm thấp của ASEAN. Trong khi đó, con số này ở các nước trong khu vực và trên thế giới cao hơn rất nhiều.

Thái Lan khoảng 20–25 điều dưỡng trên 10.000 dân; Malaysia khoảng 30–35; Singapore trên 70; các nước OECD trung bình từ 80 đến 120 điều dưỡng trên 10.000 dân. Đây là một khoảng cách đáng kể mà chúng ta cần phải nỗ lực thu hẹp trong thời gian tới.

Nghị quyết 20 của Trung ương đã đưa ra mục tiêu cụ thể, đến năm 2025 phải đạt khoảng 25 điều dưỡng trên 10.000 dân và đến năm 2030 là 33 điều dưỡng trên 10.000 dân. Đây là căn cứ rất quan trọng để ngành y tế và các địa phương xây dựng kế hoạch tuyển dụng, đào tạo và phân bổ nhân lực phù hợp với yêu cầu phát triển.

Về trình độ đào tạo, chúng ta đang trong giai đoạn chuyển dịch nâng chuẩn. Hiện điều dưỡng cao đẳng chiếm gần 50%, đại học khoảng 38–40%, trong khi điều dưỡng sau đại học còn rất thấp, chỉ khoảng dưới 2%.

Tại các quốc gia phát triển, phần lớn điều dưỡng có trình độ đại học trở lên. Tại Australia có gần 23% điều dưỡng tốt nghiệp sau đại học, tại Mỹ con số này khoảng 20%. Nhiều nước ASEAN như Thái Lan, Malaysia, Philippines đã có hệ thống đào tạo chuyên sâu và điều dưỡng thực hành nâng cao phát triển mạnh. Điều đó cho thấy Việt Nam cần đẩy nhanh hơn nữa việc chuẩn hóa trình độ, nhất là đào tạo nâng cao và đào tạo chuyên khoa sâu.

Điều dưỡng làm việc với cường độ rất lớn

Theo khảo sát gần đây của Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, trung bình một điều dưỡng tại khoa hồi sức tích cực phải chăm sóc từ 3 - 4 người bệnh trong cùng một ca trực. Trong khi đó, tại nhiều nước phát triển như Hoa Kỳ, Australia hay các nước châu Âu, tỷ lệ này thường chỉ từ 1 điều dưỡng cho 1 - 2 người bệnh, tùy theo mức độ nặng. Tỷ lệ thấp hơn giúp điều dưỡng có đủ thời gian theo dõi sát diễn biến, chăm sóc toàn diện và phòng ngừa sự cố y khoa.

Tại các bệnh viện tuyến dưới, do thiếu nhân lực điều dưỡng, công tác chăm sóc cơ bản như hỗ trợ vệ sinh cá nhân, dinh dưỡng, xoay trở phòng loét… nhiều nơi vẫn phải nhờ đến người nhà người bệnh. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng chăm sóc người bệnh.

Một điều dưỡng trưởng bệnh viện tuyến cuối trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh cho hay, vai trò của điều dưỡng trong bệnh viện không kém phần quan trọng, sau dịch COVID-19 số lượng điều dưỡng nghỉ nhiều, dẫn đến lực lượng còn lại hiện nay phải đảm nhận nhiều công việc khác nhau. Thế nhưng mức lương lại thấp, nhiều người không đủ để lo toan cho cuộc sống gia đình.

Điển hình là phụ cấp trực 24/24 hiện nay điều dưỡng chỉ nhận được 130.000 đồng, trong đó đã bao gồm cả tiền ăn. Ngoài ra, chi phí để học lên từ 40-50 triệu đồng lại không được hỗ trợ, nhiều người nản lòng không muốn gắn bó với nghề nghiệp.

Lời giải cho "bài toán" khó

Theo ông Nguyễn Đăng Lý, Hiệu trưởng Trường cao đẳng Quốc tế thành phố Hồ Chí Minh, số lượng sinh viên đăng ký theo ngành điều dưỡng tại trường hằng năm có tăng nhưng tăng rất ít. Vì nhiều lý do khác nhau như thu nhập sau khi ra trường không đủ sống, dẫn đến các em không muốn đăng ký theo học.

Mỗi năm các bệnh viện trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh kể cả các bệnh viện tuyến cuối và các bệnh viện quận, huyện đều đến trường để tuyển dụng điều dưỡng nhưng không bao giờ đáp ứng đủ. Thậm chí nhiều đơn vị nước ngoài cam kết hỗ trợ học phí từ 70-100% nhưng vẫn không có sinh viên theo học. Về lâu dài cần có thêm cơ chế chính sách để thu hút được lực lượng này như: hỗ trợ học phí, tăng thu nhập…

Có thể nói, hiện nay chúng ta đang có nền tảng thuận lợi là hành lang pháp lý về nghề điều dưỡng đang được hoàn thiện, sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và Bộ Y tế dành cho nhân lực chăm sóc ngày càng lớn.

Tuy nhiên, vẫn còn không ít khó khăn như nguồn lực tài chính hạn chế, phân bố nhân lực chưa đồng đều và chính sách đãi ngộ chưa thực sự tạo được sức hút mạnh mẽ.

Do đó, rất cần sự chung tay của toàn xã hội, của người sử dụng lao động và của chính mỗi điều dưỡng để không ngừng nâng cao năng lực, khẳng định vai trò và hình ảnh người điều dưỡng Việt Nam chuyên nghiệp, tận tâm, giàu nhân ái và hội nhập quốc tế.