Y tế cơ sở: Căng thẳng vì Covid-19

Việc nặng, người mỏng…

Theo Sở Nội vụ TP Hồ Chí Minh, hiện nay mỗi trạm y tế cơ sở chỉ được phân bổ 5 - 10 nhân viên. Số nhân sự này có thể bảo đảm phục vụ cho các địa phương từ sáu đến 20 nghìn dân. Thế nhưng, hầu hết các phường/xã tại thành phố đều trên 50 nghìn dân, có nơi như Bình Hưng Hòa A (quận Bình Tân) dân số hiện tại hơn 123 nghìn người.

Phường Linh Trung, TP Thủ Đức hiện có khoảng 67 nghìn dân, phần lớn là sinh viên, công nhân và lao động nhập cư. Thế nhưng, toàn bộ nhân sự thuộc hệ thống y tế cơ sở hiện tại (gồm trạm y tế phường và một trạm y tế lưu động) chưa tới 10 người. Từ sau Tết Nguyên đán đến nay, trung bình mỗi ngày có khoảng 100 người khai báo bị nhiễm Covid-19 cần được tư vấn, hỗ trợ điều trị, cách ly tại nhà. Mặc dù Tổ chăm sóc F0 cộng đồng tại sáu khu phố đã được kích hoạt lại gần ba tuần nay nhưng khối lượng công việc cần giải quyết vẫn quá nhiều. Tăng ca, kiêm nhiệm là “chuyện thường ngày” với cán bộ, nhân viên y tế tại địa phương này.

Theo ông Trần Quốc Hưng, Chủ tịch UBND phường Linh Trung, mặc dù hiện tại có ba nhân sự trẻ được phân đến thực tập tại hệ thống y tế cơ sở của phường nhưng các bác sĩ này làm cách nhật, không thể giao quản lý, hỗ trợ F0 - phần việc địa phương cần giúp sức nhất. “Việc thăm bệnh, hỗ trợ xử lý và theo dõi tình hình sức khỏe của các trường hợp F0 đòi hỏi rất nhiều cán bộ có chuyên môn chứ đâu phải ai làm cũng được. Rồi việc tuyên truyền, tổ chức tiêm vaccine tại nhà cho nhóm nguy cơ cao cũng tốn không ít người. Hệ thống y tế cơ sở vừa quản lý, chăm sóc F0, vừa tiêm phủ vaccine cho người dân (phần lớn là sinh viên, công nhân) nên áp lực là điều khó tránh khỏi. Từ các thủ tục hành chính đến quy trình xử lý F0, tổ chức tiêm chủng, việc nào cũng cần nhanh, không đợi được. Người thiếu mà việc thì quá nhiều”, ông Hưng cho biết thêm.

Nhân lực mỏng, địa bàn rộng, thời gian gần đây, tình trạng cán bộ, nhân viên y tế cơ sở bị lây nhiễm Covid-19 ngày càng nhiều khiến phường nhiều lúc rơi vào tình trạng quá tải, mệt mỏi, chưa thể hỗ trợ người dân tốt nhất như mong muốn. Không quá áp lực như phường Linh Trung nhưng đến nay 2/3 trong tổng số 10 nhân sự thuộc mạng lưới y tế cơ sở của phường 25, quận Bình Thạnh đã và đang nhiễm Covid-19. UBND phường 25 đã bố trí cán bộ sang hỗ trợ nhưng việc vẫn rất nhiều do mỗi ngày có hơn 100 F0 khai báo qua hệ thống và yêu cầu được giám sát cách ly, hỗ trợ điều trị tại nhà.

Điều may mắn là sáu tổ chăm sóc F0 tại nhà vẫn được duy trì tại các khu phố, trong đó có bác sĩ về hưu phụ trách chuyên môn, nhận nhiệm vụ giám sát, hỗ trợ người nhiễm Covid-19. Cán bộ, nhân viên y tế cơ sở nhờ vậy giảm áp lực hơn. Sau khi nhận thông tin khai báo F0 của người dân, phường 25 sẽ tư vấn chuyển sang cho các tổ chăm sóc F0 tại nhà quản lý, hỗ trợ, cấp một số loại thuốc điều trị thông thường. Hiện, đa phần người dân đã tiêm đủ ba mũi vaccine nên không còn chuyển biến nặng nhưng địa bàn phường có tới ba trường đại học, số sinh viên cần tiêm bổ sung vaccine là rất lớn, công việc vẫn nhiều. Ông Phạm Văn Tồn, Chủ tịch UBND phường 25 cho hay: “Lực lượng cán bộ, nhân viên được phân sang hỗ trợ y tế cơ sở thì 14 người đang cách ly. Trạm trưởng y tế cũng vừa có kết quả dương tính, một dược sĩ bên trạm cũng thành F0, tình hình nhân sự khó khăn…”.

Nhân viên y tế tại phường Linh Trung, TP Thủ Đức kiểm tra kết quả xét nghiệm cho người dân.

Gần 300 bác sĩ trẻ mới tốt nghiệp Trường đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch vừa được TP Hồ Chí Minh tăng cường cho tuyến y tế cơ sở để “chia lửa” cho các địa phương đang trong tình trạng quá tải. Đây là một trong những hoạt động quan trọng của đề án nâng cao năng lực y tế cơ sở mà thành phố đã đề ra. Theo đó, thay vì thực hành hoàn toàn tại bệnh viện 18 tháng như trước, các bác sĩ vừa tốt nghiệp thuộc nhóm này sẽ thực hành 12 tháng tại trạm y tế phường/xã dưới sự hướng dẫn chuyên môn từ các bác sĩ bệnh viện đa khoa hạng một. Nửa năm kế tiếp, họ sẽ thực tập tại bệnh viện.

Sở Y tế TP Hồ Chí Minh cũng đã đề xuất nhiều chính sách đi kèm nhằm tạo điều kiện cho các bác sĩ yên tâm công tác như hỗ trợ 100% kinh phí thực hành, hỗ trợ chi phí sinh hoạt (dự kiến là 60 triệu đồng cho 12 tháng)… Cùng với việc tìm cách bổ sung lực lượng hỗ trợ từ nguồn bác sĩ trẻ, ngành y tế TP Hồ Chí Minh đã và đang đề xuất nhiều giải pháp giảm áp lực cho hệ thống y tế cơ sở hiện nay như cho phép trạm y tế ký hợp đồng thêm với nhân viên y tế nghỉ hưu, bổ sung đa dạng hơn các loại hình nhân viên y tế, tăng thêm thu nhập để giữ chân bộ phận quan trọng này.

Trong khi đợi thành phố hỗ trợ, nhiều địa phương đã tự thân vận động và tìm nguồn chia việc khi tình hình dịch Covid-19 vẫn nhiều biến động như hiện nay. Đa phần, các địa phương thành lập các tổ tình nguyện viên để giảm áp lực nắm thông tin, giám sát và hỗ trợ F0 điều trị tại nhà khi số ca nhiễm tăng cao, tình trạng chuyển biến xấu rất hạn chế như hiện nay. Các tổ chăm sóc F0 tại nhà, mô hình chăm sóc F0 cộng đồng tại nhiều nơi đã sớm được kích hoạt trở lại sau vài tháng “bình thường mới” và đang vận hành hiệu quả. Như  ở phường 25, mạng lưới tình nguyện viên này được giao nhiệm vụ giám sát, hỗ trợ F0 theo từng khu phố. “Mỗi ngày chúng tôi đều cập nhật thông tin để các tổ chăm sóc F0 tại nhà nắm rõ, kịp thời hỗ trợ người dân. Những trường hợp phát sinh cần xử lý gấp, trạm y tế sẽ xuống tận nơi xử lý. Việc tiêm chủng cho lượng lớn sinh viên các trường đại học đóng trên địa bàn được phân theo khung giờ lệch nhau sao cho giảm đến mức thấp nhất việc tập trung đông người nhưng vẫn bảo đảm tiến độ phủ vaccine phòng dịch. Chúng tôi san sẻ công việc đến từng tổ dân phố thay vì dồn hết vào một đầu mối là trạm y tế”, ông Phạm Văn Tựu, Trạm trưởng Y tế phường 25 cho hay.

Khuyến khích nguồn lực chăm sóc F0 cộng đồng tại từng khu phố cũng là giải pháp được phường Linh Trung, TP Thủ Đức áp dụng từ khi dịch bùng phát đến nay. Ông Hưng cho rằng, cái y tế cơ sở thiếu nhất bây giờ là nhân lực, cần bổ sung dựa theo số dân thì mới hoạt động tốt. Còn trong điều kiện thiếu cán bộ, nhân viên cơ hữu như hiện nay, việc tăng cường kênh giám sát cộng đồng là vô cùng cần thiết vì trạm y tế, chính quyền không thể gõ từng nhà dân để chăm sóc các F0. Những “cánh tay nối dài” này sẽ giúp hệ thống y tế cơ sở địa phương bám sát tình hình thực tế, có những chỉ đạo, hướng dẫn kịp thời, hạn chế thấp nhất sự lây lan dịch trên diện rộng. Thời gian tới, nếu số ca vẫn tiếp tục tăng cao, phường Linh Trung sẽ tái khởi động một trạm y tế lưu động để tiếp sức cho trạm y tế cố hữu. Trạm y tế lưu động hiện tại của phường cũng đang trong tình trạng quá tải do cùng lúc “gánh” nhiều đầu việc.

Tự lực là vậy nhưng các phường/xã vẫn mong sớm có thêm nhiều chính sách hỗ trợ, từng bước nâng chất hệ thống y tế cơ sở. Trong đó, điều các nơi mong mỏi nhất hiện nay là sớm phủ vaccine cho trẻ dưới 12 tuổi để nâng cao khả năng phòng Covid-19 khi trường học đã mở lại. Bên cạnh đó, khi thuốc điều trị Covid-19 đã được bán rộng rãi (theo đơn chỉ định của bác sĩ), trạm y tế các nơi mong muốn người dân hợp tác trong việc khai báo, cách ly, chủ động nguồn thuốc điều trị, chia sẻ bớt gánh nặng với các địa phương đang quá tải.