Xem xét ghép phổi cho phi công người Anh: Kỹ thuật khó bậc nhất trong ngành ghép tạng

Chiều ngày 7/5, tại Trung tâm quản lý, điều hành trực tuyến hỗ trợ chẩn đoán và điều trị COVID-19, Tiểu ban Điều trị và Hội đồng Chuyên môn của Bộ Y tế đã họp với các thành viên và xin ý kiến về sửa đổi, bổ sung hướng dẫn chẩn đoán, điều trị COVID-19, chiến lược tổ chức điều trị, xét nghiệm giai đoạn tới và thảo luận một số ca bệnh COVID-19.

 

 

Tại cuộc họp, GS.TS Nguyễn Văn Kính – Chủ tịch Hội Truyền nhiễm Việt Nam, nguyên Giám đốc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đồng thời là Chủ tịch Hội đồng Chuyên môn đã chia sẻ với các chuyên gia quốc tế những thông tin về điều trị các ca bệnh nhiễm COVID-19 tại Việt Nam.

 

Trong đó có 3 ca nặng được các thành viên Hội đồng chuyên môn theo dõi sát sao hàng ngày và có những tiến triển. Bệnh nhân nặng nhất là trường hợp phi công người Anh (BN 91). Hiện tại, tình trạng ổn định, không sốt, mạch và huyết áp ổn định. Bệnh nhân có tràn khí màng phổi phải lượng ít, đang tiếp tục dẫn lưu, lọc máu, tiếp tục thở máy, tiên lượng còn rất nặng.

 

 

Từ thời điểm nhập viện đến nay, bệnh nhân đã trải qua 50 trong quá trình điều trị, trong đó có hơn 1 tháng điều trị ECMO, tình trạng bệnh liên tục có diễn tiến nặng, đe dọa tính mạng.

Dưới sự hỗ trợ chuyên môn từ Bộ Y tế, bệnh nhân đang được Bệnh viện Bệnh Nhiệt Đới TP.HCM và Bệnh viện Chợ Rẫy (TP.HCM) phối hợp điều trị bằng các kỹ thuật hiện đại nhất gồm ECMO, thở máy, lọc máu… Tuy vậy, các bác sĩ chưa thể nhận định được khả năng phục hồi của người bệnh.

Theo báo cáo của Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM sáng 8/5, phổi phải của bệnh nhân hết tràn khí màng phổi, nhiều B lines mặt trước và bên, xẹp thuỳ sau dưới. Phổi trái rất ít dịch màng phổi, nhiều B lines mặt trước, mặt bên hông, đông đặc mặt sau dưới. Vì 2 phổi đông đặc, Hội đồng chuyên môn đang xem xét phương án ghép phổi cho bệnh nhân này.

Kết quả xét nghiệm PCR dịch phết mũi họng, dịch rửa phế quản, nước bọt của bệnh nhân mới nhất ngày 7/5 cho kết quả âm tính. Trước đó một ngày, bệnh nhân đã cho kết quả dương tính dịch phết mũi họng sau 5 lần âm tính liên tiếp. Từ khi nhập viện điều trị đến nay, nam bệnh nhân này liên tục cho kết quả xét nghiệm đan xen âm - dương tính.

Hiện tại, bệnh nhân được điều trị thở máy, can thiệp ECMO, lọc máu, kháng sinh, dẫn lưu khí màng phổi. Tiên lượng bệnh nhân còn rất nặng.

 

Ghép phổi là một phẫu thuật cực kỳ phức tạp, lấy bỏ một phần hay toàn bộ phổi bệnh và thay thế bằng phổi lành của người hiến có thể từ người còn sống hoặc người chết. Người ta có thể tiến hành thay thế một bên hoặc cả hai lá phổi.

Có thể tiến hành ghép phổi trên người từ trẻ sơ sinh đến người lớn dưới 65 tuổi. Đối với những trường hợp trên 65 tuổi cần cân nhắc những nguy cơ có thể xảy ra nếu tiến hành ghép phổi.

Trong ngành ghép tạng, ghép phổi được chỉ định với các trường hợp bệnh phổi tiến triển nặng không còn đảm nhận chức năng hô hấp và không thể cải thiện bằng bất cứ một phương pháp điều trị nào khác, đồng thời người bệnh có kỳ vọng sống từ 12 đến 24 tháng khi không có ghép. Ghép phổi cũng có thể được cân nhắc ở những trường hợp mà tình trạng suy hô hấp ảnh hưởng nhiều đến chất lượng sống của người bệnh.

 

Cụ thể như: bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính giai đoạn cuối (bệnh khí phế thũng và viêm phế quản mạn tính), xơ phổi vô căn, xơ nang phổi (cystic fibrosis – CF), tăng áp phổi nguyên phát, bệnh tim hay các khiếm khuyết của tim ảnh hưởng đến các phổi. Và một số bệnh phổi khác như bệnh sarcoid (sarcoidosis), bệnh mô bào (histiocytosis), bệnh bạch mạch-cơ trơn (lymphangioleiomyomatosis).

Không phải mọi ngưới mắc các bệnh trên đây đều cần đến ghép phổi. Ghép phổi gần như được coi là chống chỉ định cho điều trị ung thư phổi.

 

Các phương pháp ghép phổi bao gồm: ghép một phổi, ghép hai phổi; ghép hai bên tuần tự (bilateral sequential) ở hai thời điểm khác nhau hay còn gọi là ghép hai bên đơn lẻ (bilateral single) và ghép tim-phổi đều lấy từ một người cho.

 

Nguồn phổi để ghép thông thường lấy từ cho mới chết (cadaveric transplant). Số ít hơn lấy từ người lớn khỏe mạnh, không hút thuốc, thử phù hợp miễn dịch có thể cho một thùy phổi – phương pháp này gọi là ghép từ người cho sống (living donor).

 

Theo PGS Nguyễn Hữu Ước - Giám đốc Trung tâm Tim mạch lồng ngực của Bệnh viện Việt Đức - bệnh viện hàng đầu thực hiện phẫu thuật ghép phổi ại Việt Nam, ghép phổi vẫn được coi là một kỹ thuật ghép tạng khó nhất. Nguyên nhân do phổi không giống các tạng khác, phổi là cơ quan hô hấp đảm bảo oxy cho cơ thể. Để thực hiện ghép phổi, các bác sĩ phải lựa chọn đánh giá tình trạng phổi của người cho, của người nhận rất chặt chẽ.

Từ bước lấy phổi của người hiến đến ghép vào cơ thể mới, bác sĩ đã phải xây dựng quy trình cả trăm bước khác nhau, khi thực hiện phải thống nhất quy trình đó. Trong quá trình mổ phải phối hợp từng giây, từng phút giữa phẫu thuật viên, gây mê phải đồng nhất, đúng vị trí.

Nếu chỉ lấy ở người hiến đơn tạng như tim, gan, thận sẽ đồng nhất hơn còn lấy phổi thì yêu cầu lấy phổi ghép cao hơn. Trước khi chết não, nếu không đảm bảo áp lực đường thở, các thuốc điều trị... trong giai đoạn hồi sức có thể làm phổi. Nói chung đây là quy trình hết sức phức tạp liên quan đến nhiều chuyên ngành tim mạch, nhiễm khuẩn và rất nhiều vấn đề khác.

Không chỉ vậy, sau ghép, việc chăm sóc lá phổi mới cho tới khi nó hoàn toàn khỏe mạnh cũng vô cùng phức tạp. Nguy cơ nhiễm trùng, tổn thương ở phổi cao hơn so với ghép các tạng khác. Đó là chưa kể khó khăn tìm người cho phổi và chi phí cho một ca ghép phổi hàng tỷ đồng.

 

 

 

Hà Ly (t/h)