Tốn hơn thập kỷ đi kiện đòi nhà sau khi đã “hết tình, cạn nghĩa”

Khi mâu thuẫn vợ chồng đạt đến đỉnh điểm, ông Mai Đức Bình và bà Nguyễn Thị Liên quyết định ly hôn và phân chia tài sản chung. Sau phiên xử phúc thẩm, ông Bình “nhanh tay” bán căn nhà chung vợ chồng từng sinh sống cho người khác, nhưng sau đó bản án sơ thẩm và phúc thẩm đã bị tòa án cấp trên hủy. Không thể chấp nhận được việc này, bà Liên cầm đơn đi khiếu nại khắp nơi để đòi lại căn nhà.

 

 Ông Mai đức Bình và bà Nguyễn Thị Liên kết hôn năm 1981, có hai con chung đã trưởng thành. Do mâu thuẫn trong cuộc sống nên năm 2008, ông Bình làm đơn ly hôn, bà Liên đồng ý. Ông Bình yêu cầu chia tài sản chung gồm đất số 242/1A phường Tân Đồng Hiệp (thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương) có diện tích 245m2 và mảnh đất có diện tích 38,9m2 ở phường Bình An (thị xã Dĩ An) trên đất có 2 kiot. Tại phiên xử ly hôn, bà Liên trình bày, vợ chồng đã ly thân từ nhiều năm nay. Trước đó, năm 1992, ông bà đã chi tài sản chung nên số tài sản nêu trên là tài sản riêng do bà tự tạo lập trong suốt nhiều năm trời. Bà Liên không đồng ý phân chia.

 

Khi không thống nhất được tài sản hậu ly hôn của vợ chồng bà Liên, TAND huyện Dĩ An mở phiên tòa sơ thẩm lần 1 vào tháng 11/2008 để phân chia tài sản chung. HĐXX tuyên chia đôi, giao cho ông Bình nhà đất số 242/1A và "thối" tiền chênh lệch cho bà Liên. Còn bà Liên nhận mảnh đất 38,9m2 trên đất có 2 kiot. Tuy nhiên, bà Liên không đồng ý, sau phiên xử sơ thẩm bà làm đơn kháng cáo lên tòa phúc thẩm.

 

Ít lâu sau phiên xử phúc thẩm được mở ra, TAND tỉnh Bình Dương sửa bản sơ thẩm do áp dụng sai điều luật nhưng các nội dung bản án sơ thẩm vẫn giữ nguyên. Khi vừa nhận bản án phúc thẩm, ông Bình liền bán một phần đất do mình sở hữu cho bà Trần Hồ Diễm Ngân. Sau đó bà Ngân làm thủ tục và được cấp chứng nhận quyền sử dụng đất. Sau này, do không sử dụng nên bà Ngân tiếp tục sang tay cho ông Trần A Lập. Thời gian này, bà Liên vẫn tiếp tục mang đơn đi khiếu nại về mảnh đất 242/1A mà tòa sơ thẩm và phúc thẩm tuyên chia cho ông Bình.

 

Không chấp nhận bản án phúc tẩm, bà Liên tiếp tục kháng cáo lên Giám đốc thẩm. Tháng 9/2012, TAND Tối cáo Giám đốc thẩm, hủy bản án sơ thẩm và bản án phúc thẩm để xem xét xử lại vì cho rằng, bà Liên có chỗ ở nhưng tòa chỉ chia cho bà Liên diện tích kiot và nhận giá trị chênh lệch là không thỏa đáng, gây thiệt thòi quyền lợi cho bà Liên.

 

Ở phiên sơ thẩm lần 2, TAND thị xã Dĩ An xử chia đôi tài sản, giao cho bà Liên 1/2 nhà đất số 242/1A và tài sản khác. Ông Bình cũng nhận được 1/2 nhà đất số 242/1A (ông Bình đã bán cho bà Ngân), mảnh đất 38,9m2 trên đất có hai kiôt và tài sản khác. Cảm thấy vẫn chưa thỏa đáng, ông Bình và bà Liên kháng cáo. Trong phiên xử phúc thẩm lần 2, TAND tỉnh Bình Dương cho rằng cấp sơ thẩm vi phạm tố tụng nên đã hủy bản án, giao cho TAND thị xã Dĩ An xét xử lại. Đến đầu năm 2014, trong phiên xử sơ thẩm lần 3, ông Bình rút đơn, vụ án bị đình chỉ. Nhưng bà Liên không đồng ý, bà tiếp tục khởi kiện, yêu cầu tòa công nhận số tài sản trên là của riêng bà và  hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông Lập nhưng tòa không chấp nhận. Đến nay, bà Liên vẫn đi khiếu nại nhưng vụ án không được giải quyết.

 

Chuyện của vợ chồng bà Liên chỉ là một ví dụ điển hình, hiện nay còn rất nhiều những vụ tranh chấp tài sản sau ly hôn không thể giải quyết được. Theo luật sư Võ Đan Mạch (Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh), thưc tế có nhiều trường hợp bản án có hiệu lực pháp luật, đã thi hành xong một phần hoặc toàn bộ nhưng sau đó có quyết định Giám đốc thẩm tuyên án để xét xử lại và tuyên hủy và đình chỉ giải quyết vụ án. Như vậy, vấn đề đặt ra là việc thi hành án đã được thực hienj sẽ được được giải quyết như thế nào? Trong vụ án của bà Liên, có thể thấy việc chuyển nhượng tài sản cho bên thứ ba căn cứ vào bản án đã có hiệu lực là hợp pháp. Việc bà Ngân nhận được giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là đúng quy định pháp luật.

 

Luật sư Mạch nhấn mạnh, theo quy định của Bộ Luật tố tụng dân sự năm 2004 và Luật thi hành án dân sự năm 2008, có thể thấy quyền lợi của bà Liên sẽ không được giải quyết trừ khi các bên thỏa thuận. Bởi xét về mặt pháp lý của việc rút đơn khởi kiện và đình chỉ vụ án thì mọi thứ bao gồm tình trạng hôn nhân và tài sản đều nguyên trạng như ban đầu. Song thực tế, tài sản là căn nhà đã chuyển nhượng và công nhận cho bên thứ 3 theo đúng quy định pháp luật. Việc lấy lại phần diện tích nhà đã bán là không thể vì pháp luật đã công nhận quyền cho bên thứ 3.

 

 

Do đó, trong trường hợp trên, bàn Liên có thể thỏa thuận với ông Bình để lấy lại phần diện tích đất còn lại. Nếu ông Bình không đồng ý, bà Liên có thể khởi kiện yêu cầu tòa giải quyết. Việc giải quyết hậu quả trong trường hợp nêu trên nói riêng và nhiều vụ án tương tự nói chung hiện nay chưa có quy định điều chỉnh. Khi bản án đã được cơ quan thi hành án tổ chức thi hành theo quy định hay việc đình chỉ giải quyết vụ án của tòa án là căn cứ thì cơ quant hi hành án và tòa án đều có những lý do chính đáng để tiến hành.

 

Do vậy, trên thực tế không cơ quan nào nhận trách nhiệm giải quyết các hậu quả tiếp theo. Điều này gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự. Về lâu dài, TAND tối cao cần có văn bản chỉ đạo, hướng dẫn cụ thể, kiến nghị đề xuất điều chỉnh các quy định theo hướng đầy đủ, rõ ràng hơn, tránh để xảy ra những "khoảng trống" trong việc áp dụng như hiện nay.

 

Ngoài ra, luật sư Mạch cũng đề nghị các cơ quan chức năng cần linh hoạt trong việc áp dụng các quy định tương tự, trên tinh thần nguyên tắc áp dụng tương tự pháp luật mà điều 6 Bộ luật dân sự 2015 đã quy định để có cơ sở giải quyết vụ việc của bà Liên cũng như các vụ việc tương tự về sau.