Thu gần 1 tỷ/năm nhờ trồng giống cây trổ bông như sen, bán được tất cả các bộ phận

Anh Mai Văn Đông (40 tuổi) ở Thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng đã có nhiều năm kinh nghiệm trồng cây atiso. Vườn atiso bạt ngàn của anh Đông ở Đà Lạt là những quả đồi được múc thành ruộng bậc thang. Mỗi năm, nhờ trồng và bán loại cây này mà anh Đông có thể thu về số tiền gần 1 tỷ đồng.

 

Cây atiso (ac-ti-sô) là loại cây lá gai, thân thảo lâu năm. Cây cao từ 1-1,2 m, có thể đến 2 m. Thân cây thẳng và cứng, có khía dọc, phủ lông trắng như bông. Lá atiso to, dài từ 50–80 cm, mọc so le; phiến lá xẻ thùy sâu và có răng không đều, mặt trên xanh lục mặt dưới có lông trắng, cuống lá to và ngắn. Cụm hoa hình đầu, to, mọc ở ngọn, màu đỏ tím hoặc tím lơ nhạt, lá bắc ngoài của cụm hoa rộng, dày và nhọn, đế cụm hoa nạc phủ đầy lông tơ, mang toàn hoa hình ống. Quả nhẵn bóng, màu nâu sẫm có mào lông trắng.

Atiso có nguồn gốc từ Địa Trung Hải, được người Hy Lạp cổ đại trồng làm rau ăn và làm thuốc. Cây này được người Pháp đưa tới Việt Nam vào những năm 1930. Gần 100 năm có mặt ở Việt Nam, atiso được trồng ở các vùng có khí hậu ôn đới như Ðà Lạt (Lâm Ðồng), Quản Bạ (Hà Giang), Sapa (Lào Cai), Tam Ðảo (Vĩnh Phúc). Hiện nay Đà Lạt là nơi trồng nhiều atiso nhất ở Việt Nam.

Theo Wikipedia, cây atiso có chứa nhiều hợp chất quý có lợi cho cơ thể như Cynarine (Acide 1- 3 dicaféin quinic). Ngoài ra còn có inulin, inulinaza, tanin, các muối hữu cơ của các kim loại Kali, Canxi, Magiê, Natri... Atisô có tác dụng hạ cholesterol và urê trong máu, tạo mật, tăng tiết mật, lợi tiểu. Các bộ phận của atiso từ rễ, thân, lá, hoa đều có thể được dùng làm dược liệu, tạo ra các sản phẩm giúp mát gan, giải độc cho cơ thể. Atiso cũng được dùng để chế biến món ăn, thức uống như trà atiso, bông atiso hầm giò heo, atiso hầm chân gà, súp atiso, chè atiso, gỏi atiso, thân cây xào thịt bò…

 

Gắn bó với cây atiso đã lâu, đến nay, anh Mai Văn Đông sở hữu diện tích 3.000 m2 với khoảng 3.600 cây atiso trồng theo tiêu chuẩn VietGAP. Với giá trung bình khoảng 250.000 đồng/cây, mỗi năm anh Đông thu về khoảng 900 triệu đồng.

Cứ 1.000 m2, anh Đông thu hoạch được khoảng 1 tấn lá mỗi đợt. Số lá này được công ty dược liệu thu mua với giá 2.500 đồng/kg. Ngoài ra, các bộ phận khác của cây cũng được tiểu thương thu mua toàn bộ.

"Lần gần nhất thu hoạch lá atiso của tôi là cứ 1.000 m2 được khoảng 1 tấn lá tươi để bán cho Công ty Dược, còn lại những sản phẩm khác thì được chị Hằng thu mua, bao tiêu".

Chị Hằng mà anh Đông nhắc đến là Huỳnh Thị Thanh Hằng - người bao tiêu toàn bộ các sản phẩm từ 3.000 m2 atiso của anh Đông để sản phẩm trà, rượu. Ngoài ra, mỗi dịp Tết, chị Hằng còn đưa cây atiso lên chậu là atiso bonsai để người dân chưng Tết.

"3 năm trở lại đây, tôi đã đưa cây atiso lên chậu làm kiểu bonsai để phục vụ người chơi chưng Tết. Mỗi cây atiso sẽ được đưa vào chậu với một đến ba bông hoa, theo đó tùy theo chậu sẽ có giá từ 1-5 triệu đồng/chậu. Nếu như không đưa atiso lên chậu, người dân vẫn có thể bán được giá trung bình từ 200.000-300.000 ngàn đồng/cây cả lá, thân, rễ, hoa".

 

Là loại cây đem lại hiệu quả kinh tế lớn nhưng atiso là loại cây khá khó tính "nắng không ưa - mưa không chịu". Do vậy, tất cả các khâu trong quy trình trồng atiso đều khép kín, từ khâu gieo trồng, làm đất đến chăm sóc, thu hoạch, chế biến đều cần được quan tâm kỹ lưỡng.

 

Atiso thích hợp trồng ở những nơi có khí hậu mát mẻ, ôn hòa, nhiệt độ thấp. Về loại đất, nên chọn đất trồng có hàm lượng hữu cơ cao, độ ẩm đạt trên 85% và khả năng thoát nước tốt. Ngưỡng pH thích hợp để trồng cây là từ 5,5-6,5. Trước khi trồng cây, nên dọn dẹp sạch cỏ, cày bừa sâu để làm thoáng đất cũng như tiêu diệt các mầm bệnh đang ẩn trong đất.

Có 2 phương pháp trồng atiso cơ bản là trồng bằng cây con và bằng cách gieo hạt. Trồng atiso bằng cây con rất đơn giản và dễ thực hiện. Một số loại atiso có khả năng tự tách cây con, chỉ cần nhẹ nhàng tách cây con khỏi cây mẹ và ươm nhẹ nhàng vào luống ươm đã làm sẵn. Còn đối với cách ươm hạt trồng atiso, cần chọn những hạt giống to, chắc khỏe, không bị lép, hoặc bị nấm mốc… Ươm hạt trong các giá thể đã được trộn các chất dinh dưỡng. Sau khi hạt giống phát triển thành cây con và có từ 2 lá mầm thì nhẹ nhàng tách cây giống cho vào bầu đất. Khi cây cao chừng 30-50 cm thì trồng cây vào luống đã làm sẵn.

Trồng atiso theo hàng, mỗi hàng nên cách nhau từ 1-2 m, khoảng cách giữa các cây là từ 15-25 cm. Sau khi trồng cây giống xong, phủ 1 lớp rơm khô mỏng lên bề mặt luống để giữ . Nếu trồng cây vào mùa khô thì cần tưới nước đầy đủ, khoảng 2 lần/ngày. Nên tưới vào sáng sớm và chiều mát.

Về chế độ bón phân, sau khi trồng cây vào khoảng 20 ngày thì sử dụng hỗn hợp phân hữu cơ, chuồng ủ mục, trùn quế để bón thúc cho cây. Trung bình 1 vụ có thể bón thúc từ 5-6 lần, mỗi lần cách nhau khoảng 15-25 ngày. Ngoài ra cần thường xuyên làm cỏ dại, vun xới để tránh tình trạng cây thiếu hụt các chất dinh dưỡng. Trước khi chuẩn bị thu hoạch khoảng 40-45 ngày, nên ngừng bón phân để đảm bảo chất lượng atiso.

 

- Bọ phấn (Bemisia argentifolii): Con trưởng thành rất nhỏ (1,5 mm), màu vàng nhạt, cánh màu trắng. Chúng tập trung ở mặt dưới lá, chỉ bay khi cây rung. Khi ăn bọ phấn chích nhựa cây, gây hại cho cây con, cây mô atiso. Để phòng trừ bọ phấn cần cày, phơi đất kỹ trước khi canh tác, thường xuyên vệ sinh vườn trồng, tạo độ thông thoáng để hạn chế nơi cư trú của bọ phấn. Khi phát hiện có bọ phấn cần cắt bỏ lá có mật độ bọ cao và đặt bẫy dính màu vàng để thu bắt bọ phấn.

- Rầy mềm (Aphid): Rầy có cấu trúc cơ thể mềm, có nhiều loại, khác nhau về màu sắc, kích cỡ và hình dáng. Chúng sống tập trung ở mặt dưới lá, đầu cuống lá. Khi bị nặng, rầy có thể thấy ở toàn bộ các bộ phận cây. Chúng gây hại mạnh nhất vào mùa khô nóng và giảm vào mùa mưa. Danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng tại Việt Nam hiện hành chưa có thuốc đăng ký phòng trừ rầy mềm hại atisô. Có thể tham khảo sử dụng một số thuốc có hoạt chất: Abamectin, Abamectin + Alpha-cypermethrin, Abamectin + Azadirachtin, Etofenprox, Thiamethoxam để phòng trừ.

- Bệnh đốm lá (Ramularia cynarae): Khi mắc bệnh, atiso xuất hiện màu vàng tròn ở trên và dưới bề mặt lá, làm lá khô cháy, làm cành cong và khô. Bệnh nhiễm trên cả trên cành, hoa và chồi. Bệnh lây lan và phát triển nhanh vào mùa mưa khi ẩm độ không khí cao. Để phòng trừ cần chọn cây giống khỏe, sạch bệnh. Thường xuyên thu dọn những tàn dư cây bệnh mang tiêu hủy xa vùng canh tác. Chọn vùng đất cao ráo, tạo độ thông thoáng, thoát nước tốt trong vườn canh tác. Bón phân đầy đủ và cân đối nhằm tăng cường sức đề kháng cho cây.

- Bệnh héo rũ (Verticillium dahliae): Cây bị héo rũ, úa vàng, còi cọc. Lá thường có mép vàng. Cây nhiễm bệnh ra chồi nhỏ, nếu nặng chồi biến màu và khô, cây chết. Bệnh này do nấm Verticillium dahliae gây ra. Bào tử nấm có thể tồn tại nhiều năm trong đất mà không cần hiện diện cây chủ. Khi cây bị stress hoặc có vết thương, nấm sẽ xâm nhập qua vết thương của cây để gây hại. Để phòng trừ cần chọn cây giống khỏe, sạch bệnh. Thường xuyên thu dọn những lá già, lá bị bệnh mang tiêu hủy xa vùng canh tác. Tránh gây vết thương cho cây tạo điều kiện cho nấm có điều kiện xâm nhiễm và gây hại. Chọn vùng đất cao ráo, tạo độ thông thoáng, thoát nước tốt trong vườn canh tác. Bón phân đầy đủ và cân đối để tăng sức đề kháng cho cây.