Quan niệm sai lầm về cúng rằm tháng giêng của đa số người Việt

"Rằm tháng giêng cúng tại đâu?" là câu hỏi của nhiều người. Để giải đáp băn khoăn này, cần tìm hiểu xem rằm tháng giêng là ngày nào và nó có ý nghĩa gì trong văn hóa người Việt.

 

Rằm tháng giêng là ngày 15 tháng của tháng giêng âm lịch, cũng là ngày rằm đầu tiên của năm. Ngày này còn có tên gọi khác là Tết Nguyên tiêu, Tết Thượng nguyên và Tết Trạng nguyên.

 

Trong cuốn "Cơ sở văn hóa Việt Nam" của GS Trần Ngọc Thêm có viết, Tết Nguyên tiêu là một Tết nằm trong hệ thống Thượng - Trung - Hạ nguyên (rằm tháng Giêng, rằm tháng 7 và rằm tháng 10). Hệ thống đặc biệt này mang ý nghĩa tương ứng Tết Hướng thiên cầu phúc - Địa quan xá tội - Thủy quan giải ách.

 

Người Việt luôn coi trọng cái ban đầu, vì vậy không chỉ ngày đầu năm mà cả tháng đầu năm đều mang nhiều ý nghĩa. Theo nông lịch, rằm tháng giêng là ngày khởi đầu cho vụ gieo trồng mới. Với mong muốn "đầu xuôi, đuôi lọt", người dân thường làm lễ cúng gia tiên, thần linh trước khi bắt đầu vào vụ mới. Những mâm cỗ thịnh soạn không khác gì dịp Tết Nguyên đán sẽ được chuẩn bị cho mục đích này. Ngoài ra, rằm tháng giêng cũng là Tết "muộn", là dịp cho những người đau yếu, gia đình có ma chay… được ăn Tết bù. Nhưng gia đình khá giả có thể tiếp tục ăn Tết và chơi mai, đào nở muộn.

 

Hiện nay, còn có một quan niệm khác về ngày rằm tháng giêng đó là "Lễ Phật cả năm không bằng đi lễ ngày rằm tháng giêng". Những người theo đạo Phật cho rằng ngày rằm tháng Giêng là ngày Vía Phật. Vào ngày này, mọi người thường lên chùa thắp nén nhang, cầu xin mọi sự may mắn.

 

 

Như vậy, câu hỏi "rằm tháng giêng cúng tại đâu" thực ra không như quan niệm của nhiều người. Muốn cầu một năm mới bình an và may mắn, người Việt có thể cúng rằm tháng giêng ở nhà và lên chùa đều được, miễn là có thể chuẩn bị tươm tất, chu đáo, phù hợp với phong tục tập quán, thuần phong mỹ tục của người Việt.

 

 

Khi thực hiện cúng rằm tháng giêng, thông thường các gia đình thường chuyển bị hai mâm lễ cúng là lễ cúng Phật và lễ cúng gia tiên. Tùy theo từng vùng miền và hoàn cảnh khác nhau mà các vật phẩm có thể khác nhau, tuy nhiên vẫn có những điểm chung.

 

Cụ thể, mâm lễ Phật là mâm chay thanh tịnh với hương hoa đèn nến. Trong khi mâm cùng gia tiên thường là mâm lễ mặn với các món giống với ngày Tết như xôi gấc, gà luộc, chân giò, nem... và đặc biệt là không thể thiếu bánh trôi với ý nghĩa mang đến một năm mới mọi sự trôi chảy, thuận lợi.

 

 

 

 

Theo "Văn khấn cổ truyền Việt Nam", văn khấn cúng rằm tháng giêng tại nhà như sau:

Nam Mô A di đà Phật!

Nam Mô A di đà Phật!

Nam Mô A di đà Phật!

 

– Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.

– Con kính lạy Hoàng thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.

– Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành Hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Tôn thần.

– Con kính lạy Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Thúc Bá Đệ Huynh, Cô Di, Tỷ Muội họ nội họ ngoại.

 

Tín chủ (chúng) con là:...

 

Ngụ tại:...

 

Hôm nay là ngày Rằm tháng Giêng năm… gặp tiết Nguyên tiêu, tín chủ con lòng thành, sửa sang hương đăng, sắm sanh lễ vật, dâng lên trước án.

 

Chúng con kính mời ngày Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân, Ngũ phương, Long Mạch, Tài Thần. Cúi xin các ngài linh thiêng nghe thấu lời mời, giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành thụ hưởng lễ vật.

 

Chúng con kính mời các các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, chư vị Hương linh gia tiên nội ngoại họ… nghe lời khẩn cầu, kính mời của con cháu, giáng về chứng giám tâm thành, thụ hưởng lễ vật.

 

Tín chủ con lại kính mời Ông bà Tiền chủ, Hậu chủ tại về hưởng lễ vật, chứng giám lòng thành phù hộ độ trì cho gia chung chúng con được vạn sự tôn lành. Bốn mùa không hạn ách, tám tiết hưởng an bình.

 

Nam Mô A di đà Phật!

Nam Mô A di đà Phật!

Nam Mô A di đà Phật!

 

 

 

Khi tới chùa vào rằm tháng giêng để cầu an lành cho cả năm, nếu như bạn không tụng được kinh, bạn có thể đọc bài ca tụng công đức của đức Phật như sau:

 

Phật thân rực rỡ tựa kim san

 

Thanh tịnh không gì thể sánh ngang

 

Vô Thượng Chí Tôn công đức mãn

 

Cúi đầu con lạy Phật Sơn Vương.

 

Phật đức bao la như đại dương

 

Bảo châu tàng chứa đủ bên trong

 

Trí tuệ vô biên vô lượng đức

 

Đại định uy linh giác vẹn toàn.

 

Phật tại chân như pháp giới tàng

 

Không sắc không hình chẳng bụi mang

 

Chúng sinh bái vọng muôn hình Phật

 

Bỗng thấy tai nàn tận hóa tan.

 

Nam mô Thập phương Thường trụ Tam Bảo

 

Nam mô Thập phương Thường trụ Tam Bảo

 

Nam mô Thập phương Thường trụ Tam Bảo

 

Hi vọng bài viết đã giúp độc giả hiểu rõ hơn về ngày rằm tháng giêng và trả lời được câu hỏi "rằm tháng giêng cúng tại đâu?". Đây là một phong tục đẹp của người Việt, tuy nhiên, mọi người cần lưu ý vào ngày này cần hạn chế đốt vàng mã, đặc biệt là khi đi lễ chùa vì đạo Phật không dạy phải đốt vàng mã cho người đã mất. Nhà nghiên cứu văn hóa Trịnh Sinh cho rằng người dân cần cúng rằm tháng giêng bằng tấm lòng kính, chứ không phải cố sắm mâm cao cỗ đầy, hoặc đốt quá nhiều vàng mã.