Mẹ cần biết: Phân biệt trẻ vàng da sinh lý và vàng da bệnh lý

Vàng da bệnh lý có nguy cơ biến chứng trở thành vàng da nhân não. Nó có thể khiến trẻ chậm phát triển cả tinh thần và thế chất sau này hoặc khiến trẻ tử vong. Với những trẻ bị xuất huyết ở bụng, không cùng nhóm máu với mẹ, thiếu men gan… thì bệnh lý vàng da thường trở nên nặng nề hơn.

 

Sắc tố vàng từ hồng cầu bị vỡ ra sẽ làm trẻ sơ sinh bị vàng da trong khoảng từ 3 đến 5 ngày sau sinh. Đây là một biểu hiện vàng da sinh lý bình thường, sẽ hết sau khoảng hơn 1 tuần. Nhưng đáng lo ngại là vàng da bệnh lý cũng có những biểu hiện tương tự trong những ngày đầu. Mẹ nên hiểu rõ để kịp thời chữa trị cho bé.

 

Vàng da sinh lý có thể ở mức độ nhẹ, với trẻ đủ tháng, bình thường vàng da được coi là sinh lý khi vàng da xuất hiện sau 24 giờ tuổi, và thường sẽ biến mất trong vòng 1 tuần với trẻ đủ tháng và 2 tuần với trẻ non tháng.

 

Mức độ vàng da nhẹ là chỉ vàng da đơn thuần (chỉ vàng da vùng mặt, cổ, ngực và vùng bụng phía trên rốn) không kèm theo các triệu chứng bất thường khác ( thiếu máu, gan lách to, bỏ bú, lừ đừ...). Nồng độ Bilirubin/máu không quá 12mg% ở trẻ đủ tháng và không quá 14mg% ở trẻ thiếu tháng... Tốc độ tăng Bilirubin/máu không quá 5mg% trong 24 giờ. Ngoài ra, nước tiểu của trẻ sơ sinh có màu tối hoặc màu vàng (nước tiểu của trẻ sơ sinh thường không màu) và phân nhạt màu.

 

Nguyên nhân gây hiện tượng vàng da sinh lý ở trẻ sơ sinh là do sự tích tụ của Bilirubin, một chất có màu vàng được sinh ra khi các tế bào hồng cầu bị phá vỡ giải phóng ra. Hiện tượng này xảy ra phổ biến ở trẻ sơ sinh vì các bé có lượng tế bào hồng cầu cao, các tế bào này thường xuyên bị phá vỡ và được thay mới. Trong khi đó, gan của trẻ lại chưa đủ trưởng thành để lọc bỏ hết Bilirubin khỏi máu vì vậy gây nên vàng da. Khi trẻ được khoảng 2 tuần tuổi, gan đã phát triển đầy đủ hơn và đủ sức xử lý Bilirubin nên bệnh vàng da sẽ tự khỏi mà không gây ra bất kỳ nguy hiểm nào.

 

 

Trong một số trường hợp, vàng da là biểu hiện của một căn bệnh tiềm tàng nào đó và ở những trường hợp này vàng da sẽ xuất hiện sớm, trong vòng 24 giờ sau sinh. Biểu hiện của vàng da sơ sinh bệnh lý là vàng da đậm xuất hiện sớm, không hết vàng sau 1 tuần với trẻ đủ tháng và 2 tuần đối với trẻ thiếu tháng, mức độ vàng toàn thân, lòng bàn tay, bàn chân và cả kết mạc mắt. Đồng thời với vàng da, có sự xuất hiện của các triệu chứng bất thường khác như: Trẻ lừ đừ, bỏ bú, co giật... Xét nghiệm Bilirubin trong máu tăng hơn bình thường.

 

Nếu không phát hiện và điều trị vàng da sơ sinh bệnh lý kịp thời có thể xảy ra biến chứng nhiễm độc thần kinh do Bilirubin gián tiếp thấp vào não làm cho trẻ tử vong hoặc bị hại não suốt đời. Một số nguyên nhân gây vàng da trẻ sơ sinh bệnh lý như: Bất đồng nhóm máu mẹ con (ABO, Rh), bệnh lý tan máu ( thiếu men G6PD, hồng cầu hình liềm, nhiễm trùng), xuất huyết dưới da, chậm đi phân su, nhiễm virus bào thai, bệnh lý gan mật bẩm sinh (teo đường mật, giãn đường mật).

 

Đối với vàng da sinh lý thì việc điều trị bằng cách tắm nắng cho trẻ và bổ sung vitamin D là rất quan trọng. Thời gian tắm nắng tốt cho trẻ là từ lúc mặt trời mọc cho đến 8h sáng, mặc dù không có tác dụng điều trị vàng da nhưng khi tiếp xúc với ánh mặt trời thường xuyên sẽ giúp trẻ nhận được nguồn vitamin D cần thiết để tổng hợp hồng cầu và đào thải Bilirubin ra khỏi cơ thể. Chế độ dinh dưỡng cho trẻ 2 tuổi bị vàng da thường được khuyến khích ăn nhiều cam quýt, rau lá xanh, sữa tươi, trứng, gan,… Ngoài ra, việc uống nhiều nước cũng sẽ giúp gan thải độc tố và giúp cơ thể được thanh lọc.

Đối với những trẻ vàng da bệnh lý kéo dài nên được thăm khám bác sĩ để tìm hiểu nguyên nhân. Việc điều trị sẽ được áp dụng chủ yếu bằng phương pháp chiếu đèn hoặc tháy máu. Trong đó chiếu đèn đem lại hiệu quả điều trị cao và an toàn đối với trẻ. Cơ chế hoạt động loại bỏ bilirubin bằng cách sử dụng năng lượng ánh sáng xuyên qua da để chuyển hóa Bilirubin tự do trong máu thành chất khác không độc và đào thải qua hệ bài tiết.

Đối với những trẻ bị vàng da thể nặng hơn cần kết hợp thay máu và trị bệnh song song. Khi thay, truyền máu sẽ giúp trẻ nhận được một lượng máu nhiều hơn so với lượng máu sẵn có. Quá trình này sẽ thay thế lượng máu bị nhiễm bilirubin bằng những tế bào hồng cầu khoẻ mạnh hơn. Nhưng dù là nguyên nhân nào đi chăng nữa thì bố mẹ cũng cần theo dõi sát sao triệu chứng của bệnh vàng da và đưa bé đến bác sĩ ngay nếu thấy con có dấu hiệu ốm yếu, mất sức, co giật để được cấp cứu kịp thời.

[presscloud]https://media.baosuckhoecongdong.vn/mediav2/upload/video/2019/10/09/Vang-da-o-tre-so-sinh_09102019141907.mp4[/presscloud]