Những thống kê kinh hoàng về dịch cúm Tây Ban Nha - đại dịch cúm khủng khiếp nhất lịch sử loài người

 

 

Nhiều người nghe tên gọi có thể nói đại dịch cúm Tây Ban Nha chắc hẳn bắt nguồn từ xứ sở bò tót. Tuy nhiên, điều này hoàn toàn sai lầm.

Dịch cúm bắt đầu bùng phát vào năm 1918, khi chiến tranh thế giới thứ nhất đang ở giai đoạn cao trào. Các nước tham chiến buộc phải che giấu mọi bí mật, bao gồm cả tình hình dịch bệnh như ở Đức, Áo, Pháp, Anh và Mỹ.

Khi đó Tây Ban Nha chỉ là quốc gia trung lập, không cần giữ bí mật, nên thường xuyên cập nhật tin tức về dịch cúm. Do đó, dân chúng nhiều nơi lầm tưởng đây là ổ dịch đầu tiên.

 

Hơn 100 năm qua, các nhà khoa học vẫn tranh cãi về nguồn gốc dịch cúm này. Một số chuyên gia cho rằng cúm khởi phát từ Đông Á, bởi khu vực này có nhiều bệnh lây truyền từ động vật sang người. Chuyên gia hàng đầu về dịch cúm năm 1918 của Viện Pasteur ông Claude Hannoun, dự đoán loại virus nhiều khả năng khởi phát từ Trung Quốc, nó biến đổi ở Mỹ và từ đó lan sang Pháp và khắp châu Âu.

Một số y kiến khác chỉ ra dịch cúm có nguồn gốc từ chính châu Âu - nơi đang bị chiến tranh tàn phá, quá nhiều người chết, môi trường bị hủy hoại làm nảy sinh mầm bệnh. Nhà khoa học chính trị Andrew Price-Smith trích dẫn tài liệu lưu trữ của Áo cho thấy dịch cúm Tây Ban Nha đã bắt đầu ở Áo vào đầu năm 1917.

Đến năm 2014, nhà sử học Mark Humphries đưa ra lý lẽ rằng việc huy động 96.000 lao động Trung Quốc làm việc sau chiến tuyến của Anh và Pháp trong Thế chiến I có thể là nguồn gốc gây ra đại dịch.

Trong khi đó, một giả thuyết được nhà virus học người Anh John Oxford đưa ra đó là: Một con chim hoang dã mang trên mình virus cúm đã di cư tới gần cửa sông Somme ở Etaples thuộc Boulogne nước Pháp. Và thế là đại dịch bắt đầu?

Đến nay, các nhà dịch tễ học vẫn tranh cãi về nguồn gốc chính xác của virus gây dịch cúm Tây Ban Nha. Chỉ có một điều rõ ràng là chủng cúm này đã lây lan toàn cầu nhờ vào sự di chuyển mạnh mẽ của quân đội trong Thế chiến I.

Trên thế giới từng ghi nhận rất nhiều chủng cúm khác nhau nhưng nguy hiểm nhất là các chủng cúm A. Đại dịch cúm năm 1918 do virus cúm A H1N1 gây ra, được cho là có nguồn gốc từ chim, lợn hoặc cả hai.

Bệnh nhân thời đó được ghi nhận có các triệu chứng khủng khiếp như: Sốt, khó thở, gương mặt tái xanh vì thiếu oxy. Bệnh nhân bị xuất huyết trong phổi gây nôn mửa, chảy máu cam. Người bệnh chết do tràn dịch màng phổi vì các chất lỏng tích tụ trong chính cơ thể.

 

Thử nghiệm trên chuột cho thấy virus cúm A/H1N1 gây ra dịch cúm Tây Ban Nha cực kỳ độc hại. Nó có thể nhân bản ra một lượng virus gấp 39.000 lần các chủng cúm ngày nay.

Một khi xâm nhập vào cơ thể, virus sẽ sinh sống trong nhiều loại tế bào như tế bào phổi và phế quản, dẫn đến nhiễm trùng thứ cấp và gây bệnh, tử vong nhanh.

Một số nghiên cứu đã chỉ ra điểm nguy hiểm là virus cúm Tây Ban Nha không cần lai hóa với virus cúm ở người. Chúng có thể lây trực tiếp từ gia cầm sang người và gây bệnh.

Ngày nay, một số gen của chủng H1N1 gây cúm Tây Ban Nha vẫn tiếp tục được lan truyền cho các thế hệ sau và gây dịch bệnh cho loài người bao gồm virus H3N2 gây dịch cúm Hồng Kông năm 1968, H1N1 gây ra đại dịch cúm lợn năm 2009. "Đại dịch 1918 đã thiết lập một cơ chế lây nhiễm sang người rất thành công cho virus cúm gia cầm và nó chưa bao giờ biến mất trong suốt 100 năm qua. Cúm Tây Ban Nha thực sự là mẹ của tất cả các đại dịch", nhà virus học Taubenberger Tumpey nói.

Dịch cúm năm 1918 lây lan cực nhanh và có tốc độ giết người kinh hoàng. Đối tượng chính mà loại virus này nhắm tới là không chỉ những người già hay trẻ nhỏ mà cả những người trưởng thành khỏe mạnh trong độ tuổi từ 20 đến 40.

Khi một người nhiễm bệnh hắt hơi hoặc ho, hơn nửa triệu phần tử virus có thể lây lan sang những người gần đó. Tỷ lệ lây nhiễm cúm Tây Ban Nha lên tới 50%. Những thống kê hiện nay ghi lại, tổng cộng 500 triệu người trên toàn thế giới bị lây nhiễm.

 

 

Trong 6 tháng đầu tiên bùng phát, virus đã giết chết 25 triệu người. Nhiều người đã nói loại virus này hẳn có độc lực rất cao. Một số thống kê cho rằng đã có khoảng 50-100 triệu người chết trong đại dịch cúm Tây Ban Nha, tương đương 3-5% dân số lúc bấy giờ.

 

50.000 người chết ở Canada, 300.000 người chết ở Brazil bao gồm cả Tổng thống Rodrigues Alves. Ở Anh, con số thiệt mạng là 250.000 người, 400.000 người thiệt mạng ở Pháp. Tại đất nước hơn 1 tỷ dân Ấn Độ, số người chết lên tới 17 triệu người, chiếm khoảng 5% dân số đất nước Nam Á.

Nằm cách xa phần còn lại của thế giới như nước Mỹ cũng có 28% dân số nhiễm bệnh và 675.000 người chết. Thậm chí, nhiều ngôi làng thổ dân Mỹ bị xóa sổ.

Đáng tiếc nhất, nhiều người nổi tiếng cũng là nạn nhân của dịch cúm Tây Ban Nha như: họa sĩ người Áo Egon Schiele, nhà thơ người Pháp Guillaume Apollinaire và nhà phát triển bất động sản ở New York Frederick Trump và cũng là ông nội của đương kim Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Hồi tháng 9/2019, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố báo cáo có đoạn nói về dịch cúm Tây Ban Nha năm 1918 như sau: "Một đại dịch bệnh đường hô hấp lan nhanh với tỷ lệ tử vong cao vẫn có nguy cơ xảy ra, giết chết 50-80 triệu người và quét sạch gần 5% nền kinh tế thế giới". "Một đại dịch toàn cầu ở quy mô đó sẽ là thảm họa, gây ra thiệt hại, bất ổn và bất an nghiêm trọng. Thế giới chưa được chuẩn bị để đối mặt nó".

 

 

 

Hà Ly (t/h)