Nhồi máu cơ tim: Dấu hiệu nhận biết sớm và cách sơ cứu đúng trong thời gian \'vàng\'

Nhồi máu cơ tim xảy ra khi động mạch vành bị tắc nghẽn (1 phần, 1 nhánh hoặc cả hai nhánh) khiến dòng lưu thông máu về tim bị ngưng lại có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như: Tổn thương cơ tim, sốc tim, đột tử do tim... 

 

Nguyên nhân chính gây ra hiện tượng nhồi máu cơ tim là do xơ vữa động mạch vành, dần dần lấp đầy làm giảm khẩu kính lòng mạch khiến máu tắc nghẽn không thể lưu thông đến cơ tim. Đáng nói mảng xơ vữa trong động mạch không phát triển từ từ mà có thể bị nứt vỡ đột ngột, hình thành cục huyết khối gây tắc nghẽn động mạch gây ra cơn nhồi máu cơ tim cấp. Dấu hiệu điển hình của nhồm máu cơ tim là những cơn đau thắt ngực. Đau dữ dội như bóp nghẹt tim, cảm giác đau từ phía sau xương ức lan lên vai trái, lên cổ và vùng thượng vị, lan xuống cả ngón áp út và ngón út bàn tay trái.

 

Tuy nhiên có đến 50% không có triệu chứng đau thắt ngực báo trước. Một số trường hợp bệnh nhân nhồi máu cơ tim không hoặc ít có cảm giác đau gọi là nhồi máu cơ tim thầm lặng. Những cơn đau tim thầm lặng thường xảy ra ở người bệnh tiểu đường, cao huyết áp. Cảm giác đau kèm theo vãn mồ hôi, hồi hộp, đánh trống ngực, hoa mắt, buồn nôn.

 

Nhưng người bệnh cần phân biệt cơn đau do nhồi máu cơ tim và đau thắt ngực ổn định. Những cơn đau thắt ngực ổn định thường xuất hiện khi gắng sức, gặp stress hoặc nóng lạnh đột ngột, cơn đau thường kéo dài trong vài phút rồi tự hết (không quá 20 phút). Trong khi đó, những cơn đau thắt ngực do nhồi máu cơ tim có thể khởi phát bất cứ lúc nào, cơn đau kéo dài hơn với thời gian 20-30 phút mà không thuyên giảm. Những cơn đau thắt ngực do nhồi máu cơ tim có xu hướng xảy ra nhiều vào buổi sáng. Tỷ lệ những cơn đau tim xảy ra trong thời gian từ 6h sáng - 12 giờ trưa cao gấp 5 lần những thời điểm khác trong ngày.

 

Nhồi máu cơ tim thường có triệu chứng đi kèm như tê yếu vùng mặt, cánh tay hoặc chân ở cùng 1 bên. Người bệnh có thể đột ngột bị rối loạn trí nhớ, không nói được hoặc không nghe không hiểu điều người khác nói, giảm thị lực ở 1 hoặc cả 2 mắt, không bước đi được, chóng mặt, mất thăng bằng, có khi đau đầu dữ dội, buồn nôn hoặc nôn, khó thở, đổ mồ hôi, mệt lả, thậm chí là ngất. Theo các bác sĩ, nhồi máu cơ tim ở nam giới và nữ giới cũng có nhiều đặc điểm khác nhau. Phụ nữ bị nhồi máu cơ tim thường không có biểu hiện đau ngực điển hình mà thay bằng các biểu hiện kín đáo như: ợ nóng, buồn nôn, khó thở, đổ mồ hôi, mệt lả nên người bệnh thường chủ quan và không dễ nhận biết.

Việc chẩn đoán nhồi máu cơ tim phải thông qua thăm khám thực thể và các xét nghiệm cận lâm sàng. Khám thực thể giúp chẩn đoán phân biệt các triệu chứng phát hiện các biến chứng, tiên lượng bệnh. Bác sĩ thăm khám thông qua nhịp tim, tiếng thở, huyết áp... khám xuất hiện tiếng thổi mới ở tim như thổi tâm thu do hở van hai lá, thông liên thất do thủng vách liên thất; chẩn đoán các rối loạn nhịp hay gặp khi nhồi máu cơ tim vùng vách liên thất; các dấu hiệu của suy tim, phù phổi cấp, ran ẩm ở phổi, tiếng cọ màng tim...

 

Phương pháp điện tâm đồ thường được sử dụng để xác định và chẩn đoán khu nhồi máu cơ tim cấp. Bệnh nhân thường được ghi điện tim đồ 12 chuyển đạo ngay khi xuất hiện cơn đau ngực hay các triệu chứng nghi ngờ nhồi máu cơ tim. Các phương pháp khác như xét nghiệm men và dấu ấn sinh học của tim; siêu âm tim cũng được dùng để xác định rối loạn vận động vùng liên quan đến vị trí nhồi máu, đánh giá chức năng thất trái, các biến chứng cơ học của nhồi máu cơ tim, dịch màng tim...

 

Khi phát hiện người bệnh có các dấu hiệu nghi ngờ nhồi máu cơ tim, cần cho bệnh nhân nghỉ ngơi và mát xa. Đối với người bệnh không có tiền sử bệnh tim, nên để bệnh nhân nghỉ ngơi tối thiểu từ 10-15 phút sau đó gọi cấp cứu hoặc đưa đến cơ sở y tế gần nhất. Đối với người có tiền sử bệnh tim, luôn dự trữ nitroglyxerin trong nhà để dùng trong trường hợp khẩn cấp. Khi lên cơn đau tim, dùng 1/4 viên nitroglyxerin đặt dưới lưỡi hoặc xịt 5phút/lần không quá 3 lần. Sau khi sơ cứu nhanh chóng đưa bệnh nhân tới cơ sở y tế gần nhất để cấp cứu.

Đối với mọi trường hợp nhồi máu cơ tim đặc biệt là nhồi máu cơ tim cấp, thời gian 'vàng' cấp cứu cho bệnh nhân là 2 - 3 giờ kể từ khi lên cơn đau tim. Cần nhớ khi sơ cứu cho nạn nhân, tuyệt đối không dùng các biện pháp dân gian như cạo gió, ngậm chanh, uống trà đường... vì rất có thể gây nguy hiểm tính mạng.

 

 

 

Hà Ly (t/h)