Người Việt ngày xưa đón Tết thế nào?

Tết của người Việt là sự giao hòa giữa ước mơ và hiện thực, thường diễn ra một cách giản dị, vui vẻ, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc. Tết không chỉ có vật chất, ăn uống, dọn dẹp trang hoàng nhà cửa… mà còn là nét đẹp trong văn hóa tâm linh, là dịp để mỗi chúng ta dành thời gian nhớ về ông bà, tổ tiên, là khoảng thời gian mọi người hướng về sự đầm ấm, cảm nhận được sự thiêng liêng của tình cảm gia đình, dòng tộc, tình làng nghĩa xóm…

 

 

 

Người Việt xưa quan niệm rằng, “những gì ngon nhất, đẹp nhất, tốt nhất… sẽ được dành cho ngày Tết” cho nên dù khó khăn đến mấy, gia đình nào cũng sẽ “ngày 30 Tết thịt treo trong nhà”, nhà nào cũng phải chuẩn bị được mâm cỗ tươm tất để cúng giao thừa, lễ gia tiên, đón rước ông bà về cùng ăn Tết. Theo phong tục của người Việt xưa, Tết cổ truyền được bắt đầu khi người người nhà nhà làm lễ tiễn ông Công, ông Táo về trời (23 tháng Chạp). Sau lễ này, không khí đón năm mới sẽ bắt đầu len lỏi vào từng gia đình, làng quê, khi mọi người nhộn nhịp sắm sửa, dọn dẹp.

 

Ngoài đình làng hoặc nơi công cộng, người ta cũng trồng lên những cây nêu cao vút, trên đỉnh treo một vòng tròn mắc các con vật làm bằng các loại giấy xanh, đỏ bắt mắt đi kèm những chiếc chuông nhỏ, mỗi khi gió thổi sẽ tạo ra những tiếng đinh đang vui tai. Được biết, cây nêu được dựng lên để xua đuổi ma quỷ. Nhiều gia đình thậm chí còn cẩn thận hơn, vẽ mũi tên lên cánh cung giương ra trước cửa bằng vôi trắng để dọa kẻ xấu. Ngoài ra, bên ngoài hai cánh cửa nhà cũng sẽ được dán hai bức tranh vẽ ông tiến Tài và ông tiến Lộc, hoặc hai ông canh cửa Thiện, Ác.

 

Chiều 30 Tết, người Việt thường trang trí nhà cửa, dọn dẹp bàn thờ, tậu một hai cành đào, cành mai, sắp xếp mâm ngũ quả. Trước đó, các bà các mẹ cũng cần nấu đủ các món ăn truyền thống như bánh chưng, dưa hành, giò, thịt đông, v.v… Vào dịp Tết, người ta cũng sẽ tìm về 2 cây mía dài, đẹp gọi là gậy ông vải. Ngoài ra, nhà nào nhà nấy thường có thói quen trồng thêm mấy khóm cúc, mẫu đơn, hoa trà… hay sửa sang vườn cây cảnh, hòn non bộ…

 

 

Ngày cuối năm, người Việt xưa thường tắm gội bằng nước ấm đun với lá mùi già có hương thơm rất dễ chịu; làm thịt một con gà thật đẹp để làm lễ cúng giao thừa. Chiều 30 Tết, gia đình sum họp bên mâm cơm tất niên rồi vừa cùng trò chuyện vừa luôn tay chuẩn bị quần áo, đồ trang sức cũng như gói những đồng xu, tờ giấy bạc mới vào nhiều miếng giấy màu hồng để ngày mùng một mở hàng mừng tuổi cho gia đình, họ hàng, bạn bè thân thiết.

 

 

Đúng 0h, nhà nhà thắp hương cúng ông bà, ông vải, người thân đã khuất… rồi cùng nhau bắt tay chào đón xuân sang. Theo tục xông đất, vị khách đầu tiên đến thăm nhà là người vô cùng quan trọng bởi nếu vào ngày đầu năm mới mọi việc diễn ra suôn sẽ thì gia chủ sẽ được may mắn quanh năm. Chính vì vậy mà cứ vào dịp cuối năm, người ta lại cố ý tìm trong gia đình, họ hàng những cá nhân có tính tình vui vẻ, hoạt bát, nhanh nhẹn, đạo đức tốt, nhờ đến xông đất đầu năm. Người đến xông đất thường chỉ đến thăm nhà trong khoảng 5-10 phút chứ không ở lại lâu với mong muốn cầu cho mọi việc trong năm được trôi chảy.

 

 

Trong ba ngày Tết, phụ nữ có thể đi lễ ở đình, chùa còn đàn ông thì tụ tập đánh tổ tôm, chơi cờ. Ngoài ra, các làng các xóm cũng sẽ tổ chức lễ hội, cùng nhau chơi các trò chơi dân gian. Đến chiều ngày mùng ba Tết, mỗi gia đình thường làm lễ tiễn tổ tiên, hết Tết.

 

Theo lệ, vào ngày mùng một, mùng hai, người dân kiêng sát sinh, không động thổ quét tước để tránh quét bay tài lộc cũng như để màu sắc Tết không bị mất đi quá sớm. Trong những ngày Tết, mọi người kiêng nói những điều không hay, không tranh cãi hay đánh nhau, nếu có thể thì sớm xóa bỏ mọi hận thù, xích mích.

 

Đặc biệt hơn nữa, bởi vì người Việt Nam thường nói: “Khó đói chẳng lo 3 ngày Tết/Giàu sang rộng mở tấm lòng thương” nên vào dịp này, những đối tượng khó khăn thường được bà con họ hàng tạo điều kiện để cùng ăn Tết; người hành khất chỉ cần đứng trước cửa nói một hai câu lời hay ý đẹp sẽ được gia chủ mang bánh chưng, thịt, giò ra cho.

 

 

Cuối cùng, đến ngày mùng bảy Tết, các gia đình sẽ làm lễ hạ nêu, Tết Nguyên đán chính thức kết thúc. Người ta lại gặp mặt nhau ở những chốn linh thiêng như đình, chùa, miếu mạo hay nơi tổ chức những cuộc vui xuân, xách nước, hát chèo tuồng, thổi cơm thi, v.v… Cứ như vậy, cùng nhau trải qua một tuần Tết Nguyên đán trong vui vẻ, hòa đồng.