Lỗ ngàn tỷ ở Nhà máy Ethanol Bình Phước, lãnh đạo của PV Oil có phải chịu trách nhiệm?

Nhà máy ethanol Bình Phước đã dừng hoạt động từ năm 2013 đến nay. Ảnh Tuổi Trẻ

Thừa nhiên liệu ethanol vẫn “quyết” đầu tư

Hàng loạt cơ quan báo chí vừa đưa tin nội dung báo cáo kiểm toán dự án Nhà máy sản xuất ethanol Bình Phước của Kiểm toán Nhà nước (KTNN).

Theo đó, Nhà máy ethanol Bình Phước là một trong 12 dự án yếu kém ngành công thương, được khởi công từ năm 2010, với tổng mức đầu tư phê duyệt lần đầu là 1.493 tỷ, sau đó được điều chỉnh lên 1.648 tỷ đồng.

Dự án do Công ty TNHH nhiên liệu sinh học Phương Đông (OBF) làm chủ đầu tư với 2 cổ đông chính ban đầu là Tổng Công ty Dầu Việt Nam - PV Oil (51%) và Itochu (49%). Sau đó PV Oil chuyển nhượng một phần vốn cho Licogi 16. Theo đó, vốn góp của các cổ đông lần lượt là Itochu góp 45% (16,9 triệu USD), PV Oil góp 29% (10 triệu USD), và 22% (7,6 triệu USD) do Licogi 16 góp. Tuy nhiên, theo KTNN, đến nay mới có PV Oil và Itochu/TTNE góp đủ vốn cho dự án, còn Licogi góp thiếu gần 1,4 triệu USD.

Nhà máy ethanol này được vận hành chạy thử vào cuối năm 2012, nhưng từ 2013 đến nay đã phải dừng hoạt động vì càng sản xuất càng lỗ. Nguyên nhân do giá nguyên liệu sắn đầu vào tăng cao, giá thành sản xuất ethanol, nhiên liệu E100 cao gấp đôi giá nhập khẩu trên thị trường.

Tính đến cuối năm 2018, nhà máy này đã lỗ khoảng 1.280 tỷ đồng và chủ sở hữu nhà máy – Công ty OBF đã mất toàn bộ vốn chủ sở hữu khoảng 660 tỷ. Trong đó, PV Oil mất 198 tỷ đồng, Itochu mất 339 tỷ đồng và Licogi 16 mất 122 tỷ đồng.

Về chủ trương đầu tư dự án, KTNN cho biết, PV Oil trình PVN thông qua chủ trương đầu tư tại năm 2009 không đáp ứng yêu cầu về sự cần thiết đầu tư.

Theo báo cáo đầu tư, nhu cầu bio-ethanol của cả nước đến năm 2011 chỉ là 213,4 triệu lít, thấp hơn tổng công suất các nhà máy ethanol đang hoạt động và dự kiến đưa vào hoạt động là 290 triệu lít. Điều này có nghĩa chưa cần thiết phải đầu tư nhà máy.

Cơ quan kiểm toán cũng chỉ ra hàng loạt vi phạm trong việc tính toán các gói thầu cũng như chi phí xây dựng dự án.

Trong đó, cơ quan này chỉ ra hàng chục triệu USD đưa vào tổng vốn xây dựng nhà máy thiếu cơ sở như chi phí thiết bị tạm thời 1,1 triệu USD; mua sắm thiết bị 36 triệu USD không có báo giá nhà cung cấp, không có cơ sở xác định giá…

Một số chi phí tư vấn, chi phí khác trong tổng vốn đầu tư cũng được tính tăng lên 2,6 triệu USD.

Bên cạnh đó, gói thầu EPC Nhà máy ethanol Bình Phước được ký kết giữa OBF và nhà thầu TTCL&PVE là 58,3 triệu USD. Nhưng trong quá trình thực hiện, nhà thầu này lại đề xuất và được OBF chấp thuận trả thêm 4,12 triệu USD tiền chi phí phát sinh.

Trong quá trình đàm phán hợp đồng, nhà thầu TTCL&PVE đã không tính đủ thuế nhà thầu nước ngoài 815.000 USD, chi phí thiết bị dự án 724.000 USD nhưng chủ đầu tư không làm rõ, không xác định lại giá trần, dẫn tới ký hợp đồng EPC cao hơn giá trần thiết bị 1,4 triệu USD, làm tăng chi phí đầu tư dự án.

Trong quá trình xây dựng nhà máy, nhà thầu nói trên cũng đã điều chỉnh thiết kế, giảm một số thiết bị, giảm công suất thiết bị nhưng không thương thảo lại hợp đồng với chủ đầu tư. KTNN cũng chỉ ra cả Công ty OBF và liên danh nhà thầu TTCL&PVE đều không tuân thủ một số điều khoản hợp đồng EPC đã ký kết.

Phần lớn thiết bị nhập ngoại do nhà thầu nhập về thi công không có chứng chỉ chất lượng của nhà sản xuất, không có chứng nhận về nguồn gốc, xuất xứ. Ước tính, tổng giá trị các thiết bị không rõ xuất xứ, chất lượng nói trên lên tới 40 triệu USD.

Đặc biệt, theo hợp đồng ký kết ban đầu, nhà máy sẽ được xây dựng trong vòng 21 tháng (hoàn thành vào 7/2012). Tuy nhiên, đến hết năm 2018, công trình Nhà máy ethanol Bình Phước vẫn chưa hoàn thành, chậm tiến độ 79 tháng.

Những ai là lãnh đạo thời kỳ PV Oil đầu tư Ethanol Bình Phước?

Theo Kiểm toán Nhà nước trách nhiệm về những sai phạm trên thuộc về HĐQT PVN và HĐTV, Tổng giám đốc PV Oil. Vậy thời kỳ xin chủ trương, góp vốn, liên doanh, đầu tư dự án Nhà máy Ethanol Bình Phước lãnh đạo PV OIL là những ai?

1. Thời kỳ từ 2008 – 2010, Chủ tịch HĐTV Tổng Công ty Dầu Việt Nam (PVOil) là ông Nguyễn Sinh Khang.

Ông Khang sinh ngày 09/05/1961, trình độ chuyên môn: Kỹ sư điện tử viễn thông, Cử nhân Quản trị kinh doanh, Thạc sỹ Quản lý dự án. Từ tháng 04/2010 ông Khang làm Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Dầu khí Việt Nam.

Ông Nguyễn Sinh Khang hiện đang giữ chức Chủ tịch HĐQT PV GAS.

Vào ngày 26/12/2018, tại Đại hội đồng cổ đông bất thường năm 2018 của Tổng Công ty Khí Việt Nam (PV GAS), ông Nguyễn Sinh Khang đã được bầu giữ chức Chủ tịch HĐQT PV GAS.

2. Ông Lê Như Linh, sinh năm 1967, là Tiến sỹ Kinh tế Dầu khí, xuất thân từ giảng viên bộ môn Kinh tế Địa chất Trường Đại học Mỏ Địa chất (1990 – 1994) rồi sau đó tham gia vào Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN).

Từ tháng 06/2009 đến tháng 03/2010, ông Linh đảm nhiệm chức vụ Chủ tịch HĐQT Tổng Công ty CP Khoan và Dịch vụ Khoan Dầu khí (PV Drilling).

Ông Lê Như Linh hiện đang là Tổng giám đốc Tổng CTCP Điện lực Dầu khí Việt Nam - PV Power.

Từ tháng 04/2010 đến tháng 11/2013, ông Linh làm Chủ tịch HĐTV Tổng Công ty Dầu Việt Nam (PV Oil).

Từ tháng 12 năm 2013 đến tháng 11/2018, ông Linh đảm nhận cương vị Chủ tịch Hội đồng Quản trị Tổng công ty Khí Việt Nam (PV Gas – Mã: GAS).

Đầu tháng 12/2018 đến nay, ông Lê Như Linh được điều động làm người đại diện phần vốn của PVN thay thế, bầu giữ chức thành viên HĐQT và Tổng giám đốc Tổng CTCP Điện lực Dầu khí Việt Nam - PV Power (POW - sàn UPCoM).

3. Tổng Giám đốc Tổng Công ty Dầu Việt Nam giai đoạn đầu tư Nhà máy ethanol Bình Phước là ông Nguyễn Xuân Sơn. Ông Sơn được bổ nhiệm chức Tổng giám đốc PV Oil từ tháng 1/2010.

Trước đó, ông Sơn thử thách ở chức vụ này trong thời gian 6 tháng với cương vị Phó Tổng giám đốc phụ trách. Đến tháng 9/2014, ông Sơn làm Chủ tịch Hội đồng quản trị, kiêm Phó bí thư Đảng ủy Tổng Công ty Cổ phần Vận tải Dầu khí (PVTrans) nhiệm kỳ 2010-2015.

Ông Nguyễn Xuân Sơn (bìa phải) được bổ nhiệm chức Tổng giám đốc PV Oil từ tháng 1/2010.

Ngày 08/4/2020, ông Nguyễn Xuân Sơn nguyên tổng giám đốc Tổng công ty Dầu Việt Nam (PV Oil) bị bắt để điều tra về hành vi nhận tiền chi lãi ngoài từ Ngân hàng OceanBank. Ngoài ông Sơn, ông Vũ Trọng Hải, nguyên kế toán trưởng PVOil cùng bị khởi tố điều tra về tội "Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản" theo điều 355 Bộ luật Hình sự.

Như vậy, trong quá trình PV Oil xin chủ trương đầu tư, liên doanh và xây dựng Nhà máy ethanol Bình Phước, lãnh đạo PV Oil thời kỳ này là các ông Nguyễn Sinh Khang, Lê Như Linh và ông Nguyễn Xuân Sơn “ít nhiều” có phần trách nhiệm về những thua lỗ, mất hàng trăm tỷ đồng của Nhà nước, sai phạm trong quá trình đầu tư tại OBF mà kiểm toán Nhà nước đã chỉ rõ.