Lạm dụng thuốc chống dị ứng có thành phần corticoid, ngực bé trai \'nở nang\' như con gái

 

Thực tế nhiều trường hợp, phụ huynh thấy con béo phì, tăng cân liên tục nhưng chỉ nghĩ do trẻ đang tuổi lớn mà không biết đó là do bệnh tật gây ra. Điển hình như hai trường hợp sau đây tới thăm khám tại Bệnh viện Đa khoa Medlatec. Một bé gái tên L.M.T. (11 tuổi, ở Tây Hồ, Hà Nội) nhập viện vì lý do béo mặt kèm đau đầu. Mẹ cháu cho biết, bé có tiền sử dùng thuốc trị viêm mũi dị ứng dạng xịt có thành phần corticoid trong hơn 1 năm rồi xuất hiện các triệu chứng bất thường kể trên.

Trường hợp thứ hai, bé trai N.Đ.M. (13 tuổi, ở Bắc Từ Liêm, Hà Nội) nhập viện vì tăng cân không kiểm soát, trẻ béo phì, ngực nở như con gái. Ngoài da trẻ xuất hiện những vết bầm tím, rậm lông trông thấy. Kết quả xét nghiệm cho thấy hai bệnh nhi này mắc hội chứng Cushing với nguyên nhân điển hình là lạm dụng corticoid.

 

Theo các bác sĩ, hội chứng Cushing là một bệnh lý nội tiết tố gây ảnh hưởng và thay đổi chức năng của nhiều cơ quan trong cơ thể. Có hai nguyên nhân chính gây ra hội chứng này: do bệnh lý u tuyến thượng thận và do dùng thuốc có corticoid.

Rất dễ nhận biết trẻ mắc hội chứng Cushing bởi các triệu chứng điển hình. Triệu chứng đầu tiên là trẻ tăng cân, có thể tăng cân đột ngột hoặc kéo dài mất kiểm soát. Trẻ béo phì thể hiện rõ qua ngoại hình với sự phân bố mỡ ở mặt gây béo mặt, má phị, u mỡ ở gáy, mỡ dày ở ngực, bụng, không béo ở mông và chân tay.

 

 

Triệu chứng thứ hai là những thay đổi ở da: da mỏng, mặt ửng đỏ, rất dễ bầm tím, xuất hiện nhiều vết rạn nứt ở bụng, ngực, háng, mông, đùi.

Các triệu chứng điển hình khác khác như trẻ rậm lông và tóc, đau đầu, giảm trí nhớ, kém tập trung, thậm chí có thể rối loạn tâm thần, rối loạn sinh dục do tăng androgen ở nữ và tăng cortisol ở nam (gây tắc kinh ở nữ hoặc mọc lông sớm ở trẻ chưa dậy thì)...

 

Để nhận biết và sử dụng đúng cách thuốc corticoid, trước hết cha mẹ cần hiểu corticoid là gì và có tác dụng như thế nào. Corticoid là nhóm thuốc có tác dụng chống dị ứng, chống viêm và ức chế miễn dịch hiệu quả.

 

Thành phần này được ứng dụng phổ biến trong các loại thuốc điều trị các bệnh liên quan tới cơ chế dị ứng như: bệnh vảy nến, chàm và các bệnh viêm da dị ứng; hen phế quản và tắc phổi nghẽn mạn tính; sốc phản vệ hay mề đay...; hội chứng thận hư nguyên phát... và một số bệnh lý khác như viêm đa khớp, bệnh về tiêu hóa, mắt, huyết học, bệnh ác tính...

Tuy nhiên, corticoid có thể gây ra nhiều tác dụng phụ do ảnh hưởng đến sự chuyển hóa chất đường, chất đạm, chất béo, sự cân bằng nước và muối khoáng, hệ tim mạch, thần kinh, cơ xương cùng nhiều cơ quan khác.

Do corticoid có tác dụng trữ nước và chất khoáng natri trong cơ thể nên gây hiện tượng phù, rối loạn chuyển hóa lipid, làm đọng mỡ lại ở trên mặt, cổ và lưng. Do đó, người dùng thuốc kéo dài sẽ bị béo phì, béo mặt nhưng thật ra cơ thể lại bị teo cơ (biểu hiện hội chứng Cushing). Ngoài ra, thuốc còn kích thích cảm giác thèm ăn, khiến người bệnh ăn ngon miệng hơn, càng dễ tăng cân.

 

 

Mọi người có thể nhận biết thuốc nào có chứa corticoid bằng cách đọc thành phần thuốc. Thông thường các chất có chứa corticoid thường có đuôi “sone” (“son”) hoặc “olone” (“olon”) như: hydrocortisone, prednisolone, prednisone, methylprednisolone, triamcinolone, fluocinolone, fluticasone; beclomethasone, betamethasone, dexamethasone... Nếu trong thành phần thuốc có chứa các chất này tức là có corticoid. Một số thành phần ngoại lệ ví dụ: budesonide.

Các loại thuốc có thành phần corticoid phổ biến trên thị trường hiện nay như: thuốc medrol chứa thành phần methylprednisolone, thuốc điều trị hen symbicort chứa thành phần budesonide, thuốc fucicort chứa thành phần betamethasone, thuốc flucinar chứa thành phần fluocinolone, thuốc nhỏ mắt polydexa chứa thành phần dexamethasone...

Các bác sĩ khuyến cáo việc sử dụng đúng cách các loại thuốc này sẽ phát huy hiệu quả tốt nhất trong điều trị. Nếu sử dụng sai hoặc lạm dụng chúng sẽ gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như tăng đường huyết, tăng cân, tăng cortisol máu, thoái hóa cơ, loãng xương, yếu cơ, đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp, suy thượng thận, suy giảm miễn dịch, giảm trí nhớ, rối loạn tâm thần, rối loạn kinh nguyệt, chậm dậy thì.

Để phòng tránh và hạn chế các biến chứng nguy hiểm, người dân lưu ý không tự ý sử dụng các loại thuốc kháng viêm giảm đau không có nguồn gốc rõ ràng, không theo kê đơn của bác sĩ. Khi sử dụng thuốc phải theo chỉ định của bác sĩ, không tự ý dùng quá nhiều thuốc nam, thuốc bột, thuốc chứa steroid trong thời gian dài.

 

 

 

Hà Ly (t/h)