Kỷ niệm đặc biệt về Bác qua ký ức của những người thân cận

 

Nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan kể lại câu chuyện trong lần tháp tùng Bác công du nước ngoài trong vai trò phiên dịch. Ông Vũ Khoan kể, khi đi công tác nước ngoài, trừ những chuyến thăm chính thức, còn chuyến không chính thức, Bác không bao giờ đi chuyên cơ dù phía bạn luôn luôn sẵn sàng dành chuyên cơ cho Bác.

 

Đoàn công tác đi cùng Bác cũng được rút ngọn nhất có thể chủ yếu chỉ gồm ông Vũ Kỳ là thư ký của Bác và bác sĩ Nhữ Thế Bảo. Nhiều lầnđi công tác Bác không có bảo vệ và cận vụ. Khi thấy cấp dưới lo lắng, Bác liền trấn an “đã có hệ thống bảo vệ của bạn rất chặt chẽ rồi, còn cận vụ thì Bác có gì đâu mà phải phục vụ”.“Anh Vũ Kỳ nói đùa tôi làm cả 3 nhiệm vụ thư ký - bảo vệ - cận vụ.

 

Các cán bộ đi theo chỉ có 1-2 đồng chí thật cần thiết, trực tiếp làm việc chứ không bao giờ có đoàn hoành tráng, đồ sộ cả”, ông Vũ Khoan nói. Vì không mang theo bảo vệ hay cận vụ nên Bác không ngần ngại tự tay dọn dẹp hay tự làm mọi sinh hoạt.

 

 

Trong một chuyến đi Liên Xô, Bác còn tự tay giặt đồ của mình mà không phiền đến các cô phục vụ, khi ăn cơm xong cũng chính Bác tự dọn bát đĩa đưa vào bếp... “Bác kêu gọi chúng ta tiết kiệm thì chính Bác tiêu biểu cho điều đó, chứ Bác không nói một đằng làm một nẻo”, nguyên Phó Thủ tướng chia sẻ.

 

Ông Vũ Khoan cũng nhớ mãi kỷ niệm lần đi phục vụ đoàn dự hội nghị quốc tế 81 Đảng Cộng sản và công nhân tại Moskva năm 1960. Ông nói, ở Liên Xô Bác là thượng khách, thành ra trên bàn đều bày các sơn hào hải vị.

 

Ông Vũ Khoan kể khi đó còn trẻ, lại chưa được thưởng thức những món sơn hào hải vị ấy bao giờ bèn lấy thức ăn hết đĩa này sang đĩa khác. Thấy vậy, Bác liền nhắc khẽ: “Cháu ăn món nào thì ăn hết đĩa ấy, mỗi đĩa cháu lấy một chút, thừa ra ai ăn?”. Đồng chí Lê Duẩn đỡ cho tôi: "Nó còn trẻ, Bác cứ để nó ăn". Bác nói: “Bác có cấm nó ăn đâu, Bác bảo nó ăn cái gì thì ăn cho gọn thôi mà”.

 

"Từ đó trở đi tôi nhằm món gì ngon nhất tôi ăn cả đĩa đó chứ không có nhặt nữa”, ông Vũ Khoan vui vẻ kể lại. Ông nói, trong số các lãnh tụ của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, Bác là người duy nhất thấm nhuần văn hóa phương Đông và phương Tây trong bản thân mình.

 

“Văn hóa ngoại giao của Bác là văn hóa trộn lẫn giữa cái lịch lãm về hình thức của phương Tây và chân thành, thâm thúy của người phương Đông. Đó là điều chúng ta nên học tập Bác. Bởi vì phải có kiến thức văn hóa rất sâu thì Bác mới có thể có cách ứng xử như vậy”, ông Vũ Khoan nói. Dù là một nhà lãnh đạo đất nước nhưng ở Bác toát lên sự chất phác, giản dị.

 

Ông kể, một lần sang Ấn Độ, phía bạn tổ chức mít tinh rất lớn, họ kê trên sân khấu dãy ghế cho lãnh đạo của Ấn Độ và Bác ngồi. Vì ghế dành cho Bác như ghế của vua nên Bác dứt khoát không ngồi mà ngồi luôn xuống sàn. Sau đó phía bạn tặng Bác 1 tấm thảm len, Bác cuộn tròn lại và vác lên vai. Hàng vạn người đã đứng dậy tung hô khi thấy một ông Chủ tịch nước khiêng trên vai tấm thảm.

 

Làm nhiệm vụ của một người phiên dịch, Nguyên Phó Thủ tướng kể, ai cũng biết Bác Hồ rất giỏi ngoại giữ và biết nhiều thứ tiếng. Dù sau này đã là Chủ tịch nước, tuổi đã cao nhưng Bác vẫn chăm chỉ học. Một lần ông tới phiên dịch, nhìn thấy Bác mở hộp thuốc lá ra hút và cầm mảnh giấy lẩm nhẩm đọc tiếng Nga.

 

Ông mạnh dạn hỏi thì Bác đáp: “Lâu không dùng nên Bác quên nhiều, nay Bác học lại và học thêm bằng cách ghi một số từ vào mảnh giấy để vào hộp thuốc lá, mỗi lần lấy thuốc ra hút lại nhẩm lại”.

 

“Bác thường để 20 tờ giấy nhỏ, mỗi tờ ghi 1 từ mới, mỗi lần mở thuốc lá ra lại lẩm nhẩm để ôn lại một số từ. Bác bảo ghi 20 từ thì cũng rơi vãi, giỏi lắm nhớ 5-10 từ. Là một lãnh tụ, hiểu biết nhiều, lại cao tuổi và lúc cần, Bác có thể gọi bất cứ phiên dịch nào nhưng Bác đều tự học ngoại ngữ”, nguyên Phó Thủ tướng bày tỏ.

 

 

Vinh dự 10 năm được bảo vệ Bác Hồ, được chụp ảnh chung với các vị lãnh đạo Đảng, Nhà nước, đến nay đã ở tuổi xưa nay hiếm nhưng mỗi lần đến Ngày sinh nhật Bác (19/5), cụ Lê Minh Thưởng (SN 1941, trú tại xã Nghi Thịnh, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An) lại bồi hồi nhớ Bác khôn nguôi.

 

Cụ Thưởng kể lại thời sau khi đi nghĩa vụ Công an vũ trang (nay là Bộ đội Biên phòng), rồi tốt nghiệp được phân công về công tác ở Cục Cảnh vệ (Cục Cảnh vệ lúc đó có mật danh là K10) với nhiệm vụ bảo vệ Bác Hồ từ tháng 4/1960.

 

Cụ nhớ một lần đi gác vào đêm, đó là một đêm mùa đông rét buốt bác thương anh cảnh vệ bảo: “Có rét không cháu!”. Dạ! thưa Bác “Rét ạ!”. Bác nói với tôi “Gác xong cháu vào chỗ Bác”. Bác đi rồi tôi rất lo không biết có việc gì mà Bác gọi mình đến gặp.

 

Thay phiên gác tôi vào gặp Bác. Bác ân cần mời tôi ngồi, Bác nói: “Mỗi khi đi gác cháu lấy báo cũ cho vào trong người cho đỡ rét”. Bác hướng dẫn cách quấn báo cũ vào người, rồi bảo: “Cháu về nói với anh em cùng làm nhé”. Cầm tập báo cũ về làm theo cách của Bác, quả thật anh em chúng tôi thấy ấm lắm”. Mùa đông năm xưa chưa có đủ áo ấm như bây giờ, nên mỗi năm mùa đông đến cụ Thưởng lại nhớ vị lãnh tụ da diết.

 

 

Cụ kể những năm chiến tranh dân còn đói nghèo, có lần thấy anh chị em phục vụ nấu cơm không độn cho Bác. Bác dứt khoát không ăn còn phê bình anh chị em phục vụ: “Mọi người phải ăn cơm độn, sao Bác lại ăn cơm không”. “Nghe Bác nói vậy chúng tôi đã khóc. Khóc vì Bác quá mẫu mực trong cuộc sống. Cả cuộc đời Bác chỉ lo cho dân, cho nước”, cụ Thưởng kể lại.

 

Cụ Thưởng kể hàng năm cứ đến ngày 25 hoặc 26 tháng Chạp, Bác tổ chức ăn Tết Nguyên đán. Ăn Tết cùng Bác mọi người bình đẳng như nhau. Người luôn dặn anh em cố gắng ăn hết đừng để thừa. Nếu ăn thừa, Bác bảo anh em chúng tôi gói đưa về dùng tiếp, đừng để lãng phí.

 

Trong những ngày Tết, Bác đi thăm chiến sĩ, đồng bào và t khi ở Phủ Chủ tịch, để mọi người khỏi phải đến chúc tụng. Mười năm được sống bên Bác, cụ Thưởng không thể quên chiều 27 Tết năm 1964, đột xuất Bác bảo anh em bảo vệ Phủ Chủ tịch đi chợ Đồng Xuân xem dân sắm Tết ra sao.

 

Vì không được chuẩn bị trước, anh em bảo vệ rất lo, nếu dân biết Bác đến chợ thì người tập trung rất đông, không kiểm soát được. Đội cảnh vệ sắp xếp đồng chí Phạm Lệ Ninh, Đội trưởng, đồng chí Vũ Thế Ngọc, Đội phó Đội bảo vệ Phủ Chủ tịch cải trang đóng Bác. Khi đóng xong anh em bảo vệ xem thấy hai người giống Bác”.

 

“Khoảng 15 giờ chiều xe xuất phát từ Phủ Chủ tịch. Bác đi chợ Bắc Qua rồi vào chợ Đồng Xuân. “Đến hàng thịt Bác hỏi cô bán hàng: “O ơi! Mảnh thịt này răng nấy?”. Nghe nói tiếng Nghệ, cô bán hàng ngờ ngợ. Anh em trong đoàn toát mồ hôi. Đồng chí Phạm Lệ Ninh đẩy Bác lên trước. Tôi nói mảnh thịt này bao nhiêu hở cô. Cô bán thịt nói mười hai nghìn đồng chú ạ! Anh em trong đoàn thở phào nhẹ nhõm”, cụ Thưởng bồi hồi nhớ lại. Rồi Bác đến hàng Gai, hàng Đào, khi đến hàng Hoa, đồng chí Vũ Kỳ nói với cụ Thưởng mua một bó hoa Huệ, mà hàng ngày Bác rất thích.

 

Sau 2 tiếng đồng hồ đi chợ Đồng Xuân về đến Phủ Chủ tịch Bác rất vui khi thấy dân đi sắm Tết rất đông, giá cả ổn định. Bác nói với anh em trong đoàn: “Bác cháu ta đi chợ chẳng mua được gì”. Đồng chí Vũ Kỳ thưa với Bác: “Thưa Bác có. Mua được hoa”. Tôi trao hoa cho Bác! Bác cảm ơn!”. Sau khi Bác mất, năm 1970 cụ Thưởng được chuyển về Bộ Công an công tác chục năm thì chuyển về Công an tỉnh Nghệ Tĩnh (lúc đó hai tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh nhập thành một) làm Đội trưởng săn bắt cướp. 

 

 

Nhiều năm trời là cận vệ của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch, ông Trần Viết Hoàn (cận vệ bên cạnh Bác Hồ những năm 1966-1969, nguyên Giám đốc Khu di tích Bác Hồ tại Phủ Chủ tịch) cảm nhận rõ sự giản dị, gần gũi, tình cảm ấm áp của Người. Nhớ về Bác lại càng thấy hình bóng của một vị lãnh tụ thật vĩ đại nhưng cũng rất giản dị, thật gần gũi, luôn chân thành, quan tâm tới mọi người xung quanh.

 

Nơi ở của Bác là một căn nhà sàn, ở ngôi nhà nhỏ đó luôn có phảng phất hương thơm của hoa bưởi, thanh bạch, tao nhã. Ông Hoàn đã chứng kiến nhiều đêm Bác mất ngủ vì lo cho cách mạng Miền Nam. Cũng dưới mái nhà đó, Hồ Chủ tịch suốt đời chỉ có ý tưởng trồng cây, trồng người mà không màng châu báu, chỉ thấy nơi đây chân lý dựng nước và giữ nước, thấy tinh thần toàn tâm, toàn ý phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân.

 

 

Người cận vệ năm xưa vẫn còn nhớ như in những bữa cơm đạm bạc của Bác. Cũng như mọi nhà, mọi người, mâm cơm của Bác chỉ có bát canh, quả cà, có hôm thêm lát thịt kho hay lát cá kho. Ông kể điều đặc biệt, trong lúc ăn cơm, Bác không bao giờ để rơi một hạt cơm nào. Bởi lẽ, Bác biết một hạt cơm là một giọt mồ hôi của người nông dân.

 

Trong lúc đời sống nhân dân còn thiếu thốn, cán bộ, nhân dân phải ăn cơm độn khoai, sắn cho đủ lương thực thì Bác cũng yêu cầu nhà bếp độn cơm cho giống mọi người. Vào chiều thứ 7 hàng tuần, Bác chỉ ăn bữa cháo. Ăn cháo để phần gạo nấu ăn bớt đi, để dành gạo, bớt thêm chút gạo cho người nghèo, cho nhân dân.

 

Ông Hoàn kể có 2 kỷ niệm riêng với Bác đều là khi gánh nước để tưới rau. "Lần thứ nhất, khi đang gánh nước, thấy Bác đi qua, tôi bèn lùi lại nhường đường cho Bác đi. Bác thấy vậy và liền bảo: “Này chú, việc của chú làm thì chú cứ làm, việc Bác đi Bác cứ đi, có ảnh hưởng gì đâu”. Lần thứ hai cũng là gánh nước tưới rau và gặp Bác ở bên nhà sàn, tôi cũng lùi lại và đặt gánh nước xuống để chào và nhường cho Bác. Bác liền bảo: “Lần trước Bác đã nói với chú, chúng ta không cần phải câu nệ, từ nay trở đi, các chú phải bình đẳng”. Và lần này Bác đã trực tiếp hỏi thăm gia đình, quê quán của bản thân tôi” - ông Hoàn kể lại.

 

Ông Hoàn cũng như nhiều cận vệ khác đều không khỏi xúc động trước cách cư xử ấm áp, đầy tình người của Bác. Mỗi lần thấy Bác thì mọi người trong đội cận vệ xuống dắt xe để chào Bác. Khi đó Bác cũng đã nói: “Chú có việc thì cứ đạp xe mà đi. Bác không phải cái đền mà trước đó có đề chữ “hạ mã” mà khi thấy Bác lại phải xuống dắt xe. Chúng ta đều bình đẳng”. Bác âu yếm, thân tình như vậy.

 

Sau khi Bác đi xa, ông Trần Viết Hoàn được tin tưởng giao nhiệm vụ làm Giám đốc Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh để tiếp tục bảo vệ và trông nom di sản của Người. Thời gian này, ông Hoàn dành trọn tâm huyết để nghiên cứu về cuộc đời và sự nghiệp của Bác Hồ. Dành cả cuộc đời để phục vụ Bác từ khi sinh thời tới bảo vệ di sản của Người để lại, đối với ông Hoàn vừa là trách nhiệm nặng nề nhưng cũng rất đỗi vinh quang.

 

Bằng kinh nghiệm thực tế nhiều năm ở cạnh Bác, ông Trần Viết Hoàn đã viết cuốn sách “Đạo đức Bác Hồ - tấm gương soi cho muôn đời” và cuốn “Giữ gìn và phát huy giá trị di sản của Chủ tịch Hồ Chí Minh”. “Tôi vinh dự được đón nhiều vị cán bộ, nguyên thủ quốc gia trong thời gian là cán bộ khu di tích.

 

Nhớ về Bác, tôi luôn suy nghĩ phải làm nhiệm vụ đón khách thật chu đáo. Đây là những vị khách tới thăm Bác nên phải đón thật chu đáo, không để Bác phải phiền muộn điều gì. Giữ gìn di sản của Bác cho hôm nay và mai sau”, ông nói.

 

 

Hà Ly (t/h)