Kỳ 2: NattoEnzym DHA EPA – Hệ thống tiếp tay quảng cáo sai phép và dấu hiệu vi phạm pháp luật

Theo giấy tiếp nhận công bố sản phẩm tại Cục An toàn thực phẩm – Bộ Y tế, NattoEnzym DHA EPA là thực phẩm bảo vệ sức khỏe, không được công nhận là thuốc, không có chỉ định điều trị y học, không được phép sử dụng ngôn ngữ mô tả bệnh lý. Tuy nhiên, trên thực tế, hàng loạt quảng cáo trên TikTok, Facebook, YouTube và website các nhà thuốc đang mô tả sản phẩm này bằng các cụm từ: “giảm nguy cơ đột quỵ”, “tan máu đông tự nhiên”, “phục hồi chức năng não bộ sau tai biến”, “ngăn ngừa huyết khối” điều này vô cùng nguy hiểm, điều đó khiến người tiêu dùng có thể gây hiểu là thuốc chữa bệnh; đồng thầy đây cũng là dấu hiệu cho thấy nội dung quảng cáo các sản phẩm này đang đang tồn tại dấu hiệu vi phạm quy định pháp luật hiện hành.

Theo Điều 8 Luật Quảng cáo năm 2012 và khoản 3 Điều 7 Thông tư 09/2015/TT-BYT, thực phẩm bảo vệ sức khỏe không được quảng cáo gây hiểu nhầm là thuốc chữa bệnh, không sử dụng từ ngữ tuyệt đối như "trị khỏi", "thay đổi nội tiết", "trẻ hóa vùng kín". Ngoài ra, theo quy định tại Nghị định 38/2021/NĐ-CP được sửa đổi tại Nghị định 128/2022/NĐ-CP, hành vi quảng cáo sai bản chất, gây nhầm lẫn thực phẩm thành thuốc có thể bị xử phạt từ 30 triệu đồng. Trường hợp nếu quảng cáo có yếu tố lừa dối người tiêu dùng, cung cấp thông tin không đúng sự thật, doanh nghiệp còn có thể bị xử lý theo khoản 5 Điều 51 Nghị định 38/2021/NĐ-CP với mức phạt bổ sung gồm: Tháo gỡ quảng cáo sai phạm, cải chính công khai, thu hồi sản phẩm và đình chỉ hoạt động có thời hạn đối với hành vi vi phạm nhiều lần hoặc có tính chất nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Mặt khác, vai trò của hệ thống nhà thuốc cần được đặt dưới góc độ pháp lý nghiêm khắc. Khi Long Châu, Trung Sơn, Pharmacity… cho phép trưng bày, mô tả công khai sản phẩm với công dụng vượt phép, họ không thể viện lý do “không kiểm soát nội dung”.

Cùng với đó, trên các nền tảng mạng xã hội, hàng loạt video TikTok có hàng trăm nghìn lượt xem đang mô tả NattoEnzym DHA EPA như một “thuốc tan cục máu đông”, sử dụng hình ảnh bác sĩ giả, ngôn ngữ chuyên môn, kết hợp trải nghiệm cá nhân lừa dối người bệnh. Theo Luật An toàn thực phẩm và Luật Quảng cáo, các nền tảng có trách nhiệm ngăn chặn và gỡ bỏ nội dung vi phạm khi có dấu hiệu xâm phạm sức khỏe cộng đồng, đặc biệt trong lĩnh vực y tế. Không gỡ bỏ, không cảnh báo, không kiểm duyệt nội dung có yếu tố gây nhầm lẫn là hành vi tiếp tay, có thể bị xử phạt hành chính hoặc bị yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu có hậu quả.

Đặc biệt, nhóm KOL, người nổi tiếng, nhân vật tự xưng bác sĩ trong các video quảng bá sai công dụng cũng có thể bị xử lý. Nếu có căn cứ xác định họ ký hợp đồng quảng cáo với doanh nghiệp phân phối sản phẩm, thì trách nhiệm của họ nằm trong diện “người thực hiện quảng cáo” theo Luật Quảng cáo. Nếu nội dung sai phạm gây hiểu nhầm hoặc tổn thất cho người tiêu dùng, họ có thể bị xử phạt theo Nghị định 38/2021/NĐ-CP, trường hợp cố tình dựng vai trò chuyên môn giả để tạo lòng tin, còn có thể bị xem xét xử lý về hành vi giả mạo chức danh y tế, bị cấm hành nghề quảng cáo và truy cứu trách nhiệm hình sự nếu hậu quả xảy ra.

Thiết nghĩ, nếu những dấu hiệu vi phạm này không được kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm, đây sẽ là tiền lệ cực kỳ nguy hiểm: Khi một thực phẩm bảo vệ sức khỏe chỉ cần “mặc áo thuốc” qua video, một bài đăng, hoặc một nhà thuốc lớn – là có thể ngồi ngang hàng với thuốc kê đơn. Pháp luật không thể bị qua mặt bằng chiêu trò truyền thông. Và sức khỏe cộng đồng không thể bị đùa cợt bằng cảm xúc dẫn dắt và lời hứa rỗng.

Tạp chí Sức khỏe Cộng Đồng kiến nghị: Cục An toàn thực phẩm – Bộ Y tế cần đình chỉ ngay việc quảng cáo NattoEnzym DHA EPA trên mọi nền tảng, đồng thời yêu cầu thu hồi các mô tả sai phạm tại hệ thống nhà thuốc. Bộ Công Thương và Cục Quản lý thị trường cần tiến hành thanh tra toàn bộ kênh phân phối. Đặc biệt, cần chỉ rõ vai trò và trách nhiệm pháp lý của từng bên: doanh nghiệp phân phối, chủ chuỗi nhà thuốc, người đại diện phát ngôn và các tài khoản truyền thông tiếp tay sai phạm.

Phóng viên