Kỳ 2 – Boost Optimum: Gán ghép công dụng y học, vi phạm luật quảng cáo và ghi nhãn thực phẩm?

Trên bao bì và mô tả của nhiều kênh phân phối chính thức, Nestlé BOOST Optimum được quảng cáo công khai với tên gọi “sữa bột Nestlé BOOST Optimum 800g” – trong khi hồ sơ pháp lý công bố sản phẩm tại Việt Nam lại xác định đây là “thực phẩm bổ sung”. Cụm từ “sữa bột” là khái niệm pháp lý đặc biệt, chỉ áp dụng cho sữa công thức và các sản phẩm thuộc nhóm thực phẩm dinh dưỡng y học, được quản lý nghiêm ngặt bởi Luật An toàn thực phẩm và các tiêu chuẩn quốc gia về dinh dưỡng.

Hành vi sử dụng cụm từ “sữa bột” trong tên gọi thương mại khi sản phẩm không được công nhận là sữa, theo Luật An toàn thực phẩm 2010, là hành vi sai bản chất, có thể gây hiểu lầm nghiêm trọng về thành phần, công dụng và nhóm đối tượng sử dụng; đây là hành vi ghi nhãn gây nhầm lẫn – một trong những hành vi bị cấm và có thể bị xử phạt hành chính, buộc thu hồi hoặc cải chính công khai.

Không dừng lại ở việc sai lệch tên gọi, Nestlé BOOST Optimum còn gán ghép hàng loạt công dụng vượt quá phạm vi được phép đối với thực phẩm bổ sung. Cụ thể, các cụm từ như: “giúp cải thiện sức khỏe sau 6 tuần”, “phòng ngừa bệnh tim mạch, huyết áp”, “giảm cholesterol”, “giúp phục hồi sau phẫu thuật”, “tăng đề kháng, chống loãng xương”, “ngăn ngừa lão hóa” được sử dụng dày đặc trong tài liệu quảng cáo chính thức, video truyền thông và hình ảnh đăng tải trên mạng xã hội.

Theo quy định của Luật Quảng cáo, mọi nội dung quảng cáo thực phẩm có sử dụng từ ngữ, hình ảnh, nội dung khiến người tiêu dùng hiểu lầm rằng sản phẩm có tác dụng điều trị bệnh, phòng bệnh hoặc có công dụng tương tự thuốc đều bị nghiêm cấm. Việc BOOST Optimum được truyền thông như một giải pháp dinh dưỡng có khả năng thay thế điều trị, đặc biệt trong các trường hợp người bệnh sau phẫu thuật, người cao tuổi cần hồi phục, là dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng điều cấm của pháp luật.

Ngoài ra, Nghị định 15/2018/NĐ-CP quy định về điều kiện đăng ký bản công bố sản phẩm cũng đã xác lập rõ: Mọi thực phẩm bổ sung không được phép thể hiện trên nhãn hoặc tài liệu quảng cáo bất kỳ nội dung nào mang tính chất y học, phục hồi, điều trị hay phòng bệnh. Những cụm từ như “người bệnh cần phục hồi”, “giúp phục hồi nhanh sau điều trị”, “ngăn ngừa lão hóa tế bào”, “giảm nguy cơ bệnh lý tim mạch” đều là các cụm ngôn ngữ không được phép áp dụng trong truyền thông thực phẩm thông thường. Những nội dung này không chỉ sai phạm pháp lý mà còn tiềm ẩn rủi ro gây hậu quả y tế nếu người tiêu dùng hiểu sai và tự ý thay đổi phác đồ điều trị.

Nghiêm trọng hơn, hành vi lặp đi lặp lại việc lập lờ giữa tên gọi “sữa bột” và mô tả “thực phẩm bổ sung” thể hiện một chiến lược cố ý nhằm tận dụng uy tín ngành sữa – đặc biệt với nhóm người cao tuổi – để nâng giá trị cảm nhận sản phẩm, đồng thời tránh các nghĩa vụ kiểm nghiệm chặt chẽ của thực phẩm y học. Đây là hành vi đánh tráo bản chất thương mại, có dấu hiệu vi phạm Nghị định 98/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thương mại, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và sở hữu trí tuệ.

Cần nhấn mạnh rằng Nestlé không chỉ sử dụng những cụm từ mang tính điều trị trong văn bản mà còn thể hiện trên hình ảnh quảng cáo dưới dạng đồ họa minh họa: “giải quyết 6 vấn đề sức khỏe”, “giảm cholesterol”, “hỗ trợ bệnh lý tim mạch”, “nâng cao thể chất”, cùng các biểu tượng y học. Việc sử dụng hình ảnh như vậy càng làm tăng nguy cơ người tiêu dùng hiểu nhầm sản phẩm này như một loại thuốc hoặc thực phẩm y học. Trong trường hợp người bệnh từ chối điều trị y tế do tin tưởng vào các công dụng nêu trên, hậu quả sức khỏe có thể rất nghiêm trọng, và tổ chức, cá nhân vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Mặt khác, việc sản phẩm BOOST Optimum được bày bán trên các nền tảng thương mại điện tử lớn như Shopee, Lazada, Tiki với tên gọi sai lệch, mô tả gây hiểu lầm và hình ảnh quảng cáo vi phạm, cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở nội dung quảng bá mà còn ở hệ thống phân phối, kiểm duyệt nội dung và trách nhiệm pháp lý của các đơn vị cung cấp nền tảng. Luật Giao dịch điện tử và Luật Bảo vệ người tiêu dùng quy định rõ nghĩa vụ rà soát, gỡ bỏ nội dung vi phạm và chịu trách nhiệm liên đới khi cho phép bán sản phẩm ghi nhãn sai hoặc quảng cáo sai sự thật.

Từ các hành vi phân tích nêu trên, có thể thấy rằng, những dấu hiệu vi phạm của BOOST Optimum không còn là hiện tượng cá biệt hoặc sai sót nhất thời trong hoạt động truyền thông, mà là chiến lược truyền thông sai lệch có hệ thống, lặp lại, được triển khai đồng bộ từ bao bì, nhãn mác đến nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội.

Để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và tính nghiêm minh của pháp luật, Tạp chí Sức khỏe Cộng Đồng kiến nghị các cơ quan quản lý gồm Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), Thanh tra Bộ Y tế, Cục Quản lý thị trường và các cơ quan liên quan cần sớm vào cuộc kiểm tra toàn diện BOOST Optimum, xử lý các hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật hiện hành nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và duy trì kỷ cương trong lĩnh vực thực phẩm dinh dưỡng.

Phóng viên