Dấu hiệu nhận biết sỏi mật tái phát và cách phòng tránh

 

Thực tế không ít bệnh nhân đã phẫu thuật lấy sỏi mật nhiều lần nhưng vẫn tái phát. Phần lớn người bệnh thường chủ quan nghĩ rằng mổ một lần là khỏi hẳn dẫn tới biến chứng gan mật nặng nề.

Các bác sĩ khẳng định sỏi mật thuộc loại khó điều trị và dễ tái phát. Nguyên nhân gây tái phát sỏi mật cũng tương tự nguyên nhân hình thành sỏi mật khởi phát. Nguyên nhân chính hình thành sỏi mật do sự mất cân đối các thành phần có trong dịch mật như cholesterol, billirubin, muối canxi... gây lắng đọng thành bùn mật hoặc sỏi trong lòng đường mật.

 

Ngoài ra, sỏi mật cũng có thể hình thành do yếu tố ngoại lại như nhiễm khuẩn, nhiễm ký sinh trùng, cơ địa người bệnh. Người bị các bệnh dị dạng đường mật như teo đường mật, nang đường mật cũng thường mắc sỏi mật.

Mổ lấy sỏi hoặc cắt bỏ túi mật chỉ có thể loại bỏ những viên sỏi đang tồn tại trong cơ thể, chứ không loại bỏ được nguyên nhân gây sỏi. Đây là lý do chính khiến sỏi mật rất dễ tái phát, tái phát nhiều lần trong thời gian dài.

Theo các bác sĩ, trong số các nguyên nhân, sỏi mật hình thành do yếu tố cơ địa là khó can thiệp nhất nên dễ tái phát nhất.

Mặt khác, trong quá trình phẫu thuật không loại trừ khả năng không lấy được hết sỏi, có sẹo hoặc tổn thương do đụng dập gây ứ đọng dịch mật, bùn mật... tạo điều kiện cho sỏi mới hình thành. Đây cũng là hiện tượng phổ biến ở người bệnh sỏi mật.

Ngoài ra, người bệnh sử dụng thuốc nội tiết tố, thuốc giảm mỡ máu, có tiền sử tiểu đường, gan nhiễm mỡ hoặc giun chui ống mật... là những điều kiện thuận lợi cho sỏi mật tái phát.

Sỏi mật có đặc điểm không hình thành rầm rộ nên không có triệu chứng rõ ràng. Phần lớn trường hợp khi nhận thấy các dấu hiệu đau vùng mạn sườn phải, đau âm ỉ hoặc dữ dội kèm sốt cao, vàng da, nước tiểu vàng... là khi bệnh đã biến chứng nặng.

 

 

Dù vậy, việc phát hiện và chẩn đoán sỏi mật khá đơn giản dựa trên thăm khám kết hợp với siêu âm. Chỉ khi là sỏi sắc tố hoặc sỏi trong gan mới có thể cần đến các phương pháp chụp cản quang hoặc chụp cắt lớp.

Người đã từng mắc sỏi mật có thể dễ dàng nhận biết sỏi mật tái phát với các dấu hiệu tương tự những gì đã từng trải qua. Người bệnh hay bị buồn nôn, lợm giọng, thường xuyên đầy bụng, khó tiêu đặc biệt sau khi ăn các loại thực phẩm chứa nhiều dầu mỡ, có khi kèm táo bón. Cảm giác đau hạ hạ sườn phải sẽ lặp lại, đau kèm khó chịu ở bụng dưới. Biểu hiện ngoài da có thể xuất hiện như vàng da, mẩn ngứa.

Các bác sĩ khuyến cáo, để phòng tránh sỏi mật tái phát, người bệnh cần điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt cũng như chủ động theo dõi tình trạng bệnh.

Trước hết, người bệnh điều chỉnh chế độ ăn uống đảm bảo vệ sinh, giàu chế xơ và giảm cholesterol. Hạn chế ăn các loại thực phẩm giàu cholesterol như: nội tạng động vật (óc, tim, gan, lòng, bầu dục...), lòng đỏ trứng và các loại sữa béo... Theo BS Yên Lâm Phúc - Học viện Quân Y, mỗi người không nên ăn quá 50g mỡ mỗi ngày và quá 250 mg mỗi tuần (tương đương không ăn nhiều hơn hai quả trứng một tuần). Người bệnh cần nhớ cholesterol là thành phần chính tạo sỏi, không dư thừa cholesterol sẽ hạn chế sự hình thành sỏi.

 

Thay thế chất béo trong thực đơn hàng ngày bằng các loại chất béo thực vật như: dầu thực vật, cá béo, quả bơ, sử dụng sữa ít béo và sữa đậu nành ... Các loại chất béo thực vật này vừa đảm bảo dinh dưỡng cho cơ thể, vừa gan tiết dịch mật. Thay thế thịt đỏ bằng các loại thịt trắng như gia cầm bỏ da, cá, các loại đậu đỗ... vừa bổ sung lượng đạm mà tốt cho gan.

Đặc biệt bổ sung vào thực đơn hàng ngày nhiều rau xanh và hoa quả. Việc bổ sung chất xơ không chỉ giúp tiêu hóa tốt mà còn hạn chế sự hấp thu chất béo trong ruột. Mặt khác, ăn nhiều rau xanh giúp kích thích co bóp ruột, mở cơ Oddi để tiết dịch mật xuống ruột rất có lợi trong dự phòng tái phát sỏi mật.

Luôn thực hiện ăn chín, uống sôi, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Không ăn đồ tái, thịt, hải sản sống hay rau sống bởi đây là những nguồn dễ lây nhiễm trứng giun, ấu trùng sán... Đồng thời, tẩy giun định kỳ 6 tháng/lần để tránh nguy cơ nhiễm khuẩn đường mật do giun sán.

Tiếp đến, người bệnh tuyệt đối không được chủ quan nghĩ rằng phẫu thuật lấy sỏi một lần là sẽ khỏi hẳn. Khi có biểu hiện đau tức vùng hạ sườn phải, đầy bụng khó tiêu, táo bón... kéo dài bất thường cần đi khám sớm. Nhiều khả năng đó là dấu hiệu của viêm đau đường mật, yếu tố nguy cơ cao gây ứ mật và tạo sỏi. Nếu được điều trị kịp thời, mật sẽ không bị ứ lại cũng đồng thời giảm nguy cơ tạo sỏi.

Tuyệt đối không để các triệu chứng kéo dài, bởi sỏi mật có thể gây biến chứng nguy hiểm như: viêm nhiễm đường dẫn mật và túi mật, nhiễm khuẩn huyết, ảnh hưởng chức năng gan, tạo ổ áp xe gây xơ gan...

 

 

 

Hà Ly (t/h)