Các cụ vẫn dạy ‘Kẻ tám lạng, người nửa cân’ nhưng vì sao 5 lạng (nửa cân) lại bằng 8 lạng?

Dân tộc Việt Nam sở hữu một kho tàng những câu thành ngữ, tục ngữ cực kỳ phong phú và giàu ý nghĩa. Đó đều là những kiến thức, những kinh nghiệm được ông cha đúc kết và để lại cho con cháu đời sau. Tuy nhiên, vẫn xuất hiện một vài câu nói khiến nhiều người cảm thấy vô cùng khó hiểu, điển hình như “Kẻ tám lạng, người nửa cân”.

Về mặt ý nghĩa, “Kẻ tám lạng, người nửa cân” thường được sử dụng để ám chỉ sự tương đồng giữa hai chủ thể hoặc hai đồ vật nào đó, không bên nào thua kém bên nào. Tuy nhiên, theo hệ thống đo lường mà quốc tế đã quy định, một cân (1 kg) tương đương với 10 lạng (100 g), tức là nửa cân (0,5 kg) sẽ tương đương với 5 lạng. Vậy thì tại sao lại nói nửa cân lại bằng 8 lạng?

Thực tế, mọi chuyện đều có lý do của nó. Cụ thể, việc nửa cân bằng 5 lạng, ít hơn 8 lạng là đúng. Thế nhưng, việc người xưa cho rằng nửa cân bằng 8 lạng theo đúng câu thành ngữ cũng không sai. Bởi lẽ, câu ý nghĩa của câu thành ngữ này không được áp dụng với hệ thống đo lường quốc tế ngày nay mà phải áp dụng với cân tiểu ly hay còn gọi là “cân ta”.

Cân tiểu ly

Được biết, cân tiểu ly là loại cân thường được sử dụng bởi ông cha ta ngày xưa, rất có tác dụng trong việc cân đo các vị thuốc Bắc hoặc kim loại quý. Quy ước của loại cân này có rất nhiều khác biệt so với ngày nay khi tính 16 lạng bằng 1 cân (cân này bằng 0,605 kg), kéo theo đó 1 lạng sẽ tương đương 37,8 g và nửa cân sẽ bằng đúng 8 lạng.

Qua đây có thể thấy, câu thành ngữ trên do các cụ để lại không hề sai về mặt kiến thứ, vẫn là một câu thành ngữ rất phù hợp để so sánh tương đương lực lượng giữa hai phe, hai đấu thủ trong một cuộc tranh đấu được thua nào đó hoặc cũng có thể được sử dụng nhằm nhận xét về mức độ tương đương của một sự việc, hành động hay tính chất nào đó của hai bên.