Ca mổ “đặc biệt” cứu mẹ con sản phụ gần 180 kg: Bản lĩnh và trí tuệ của y khoa Việt

“Cửa ải” đầu tiên: Gây tê không thành công

Theo quy trình thông thường, mổ lấy thai sẽ ưu tiên gây tê tủy sống để sản phụ tỉnh táo, giảm nguy cơ hô hấp. Nhưng với chị N.T.D, mọi thứ không “bình thường”: lớp mỡ dày tới hơn 11 cm khiến bác sĩ gây mê không thể xác định mốc giải phẫu, kim tê không đủ dài để tới khoang dưới nhện.

ThS.BS Bạch Minh Thu – Trưởng khoa Phẫu thuật Gây mê Hồi sức thăm khám sản phụ trước ca mổ. Ảnh: BV

ThS.BSCKII Bạch Minh Thu – Phụ trách khoa Phẫu thuật Gây mê Hồi sức, Bệnh viện Phụ sản Trung ương kể lại: “Với bệnh nhân béo phì, lớp mỡ dày làm mất mốc giải phẫu, khoảng cách từ da tới khoang dưới nhện quá lớn, kim gây tê hiện có gần như không đủ chiều dài do đó nguy cơ thất bại gây tê vùng là rất cao dù có hỗ trợ của siêu âm. Và trên thực tế, khi tiến hành sử dụng máy siêu âm để xác định giải phẫu chúng tôi ghi nhận khoảng cách này lên tới hơn 11cm-vượt qua chiều dài tối đa của kim gây tê khá nhiều”.

ThS.BSCKII Bạch Minh Thu cũng cho biết, sau khi thử nhiều tư thế, điều chỉnh mũi kim, nhưng tất cả đều bất khả thi, Lúc đó, chỉ còn phương án gây mê nội khí quản – nhưng đây cũng là con dao hai lưỡi, bởi đường thở của bệnh nhân béo phì luôn tiềm ẩn nguy cơ mất kiểm soát.

Giây phút quyết định

Không khí trong phòng mổ đặc quánh sự tập trung. Sau khi phương án gây tê thất bại, ê-kíp gây mê hồi sức chỉ còn một con đường: gây mê nội khí quản. Không để mất đường thở trở thành mệnh lệnh ngắn gọn nhưng mang tính sống còn.Oxy được bơm tối đa vào phổi bệnh nhân trong những phút cuối cùng trước khi tiêm thuốc. Mỗi liều thuốc mê đều được tính toán đến từng microgam, sao cho bệnh nhân chìm vào giấc ngủ sâu, không tỉnh giữa ca mổ, nhưng mạch huyết áp vẫn ổn định. Máy hút, ống nội khí quản, dụng cụ mở đường thở khẩn cấp… đều được đặt sẵn trong tầm với, như những “lá bài” dự phòng cho tình huống xấu nhất.

Khi dao mổ chạm vào da, từng lớp thành bụng dày và nặng nề hiện ra. Âm thanh dao điện cắt qua mô mỡ vang lên khô khốc, chậm rãi. Khó khăn thứ hai lập tức xuất hiện: mỡ nội tạng chèn ép làm khoang bụng hẹp lại, đẩy tử cung lên cao và sâu, khiến tầm nhìn của phẫu thuật viên bị hạn chế nghiêm trọng.

“Lách nhẹ… giữ vết rạch… đừng để máu che mất trường mổ” – tiếng bác sỹ Đặng Quang Hùng – Phó Trưởng khoa Sản bệnh lý - người trực tiếp thực hiện ca mổ trầm đều nhưng dứt khoát. Họ vừa phải khéo léo tránh mạch máu lớn ẩn dưới lớp mỡ, vừa phải rút ngắn thời gian để thai nhi không rơi vào tình trạng thiếu oxy. Mỗi động tác là sự kết hợp của tốc độ và độ chính xác, như đang đi trên một sợi dây căng ngang vực thẳm: nhanh quá dễ gây tổn thương, chậm quá sẽ mất thời gian vàng cứu con.

Kỳ tích sau gần một giờ

Tiếng kim giây trên đồng hồ phòng mổ trôi chậm hơn thường lệ. Mồ hôi lấm tấm trên trán các phẫu thuật viên dù điều hòa vẫn chạy hết công suất. Mỗi thao tác rạch – tách – kẹp – khâu đều phải vượt qua từng lớp mô dày, với cảm giác như đang “đi xuyên qua một bức tường kiên cố” để đến được tử cung.

“Nhanh nhưng không được vội” – câu nhắc nhở khẽ vang lên giữa ê-kíp. Chỉ một động tác chệch vài milimét có thể làm mất máu nhiều, hoặc ảnh hưởng tới thai nhi. Trong đầu các bác sĩ, đồng hồ đếm ngược cho thời gian vàng cứu con vẫn đang chạy.

Rồi khoảnh khắc mong đợi cũng đến. Khi bàn tay bác sĩ nâng nhẹ, một hình hài bé nhỏ đỏ hồng, ướt nước ối xuất hiện. Tiếng khóc đầu tiên vang lên, mạnh mẽ và tròn tiếng, phá tan bầu không khí căng thẳng. Cả phòng mổ như thở phào. Một điều dưỡng nhanh tay kẹp và cắt dây rốn, chuyển bé sang bàn sưởi sơ sinh. Bé trai nặng 3,4 kg, hồng hào, phản xạ tốt – một kết quả vượt ngoài mong đợi khi đặt trong bối cảnh ca mổ nhiều nguy cơ.

Bé trai nặng 3,4 kg hồng hào, khóc to. Ảnh: BV

Với người mẹ, hành trình chưa kết thúc. Sau khi tử cung được khâu phục hồi, bác sĩ phải kiểm soát chặt chẽ chảy máu và ổ bụng, vì béo phì làm tăng gấp nhiều lần nguy cơ nhiễm trùng và biến chứng sau mổ. Lớp mỡ bụng dày và trọng lượng cơ thể lớn tiếp tục đè nặng lên cơ hoành, khiến phổi khó nở, nguy cơ xẹp phổi cao.

Ê-kíp gây mê hồi sức lập tức phối hợp: hỗ trợ thở máy, điều chỉnh thông khí áp lực dương, dùng thuốc giãn cơ đúng liều, rồi kiên nhẫn chờ các chỉ số bão hòa oxy, nhịp thở, huyết áp ổn định. Chỉ khi chắc chắn mọi thông số an toàn, họ mới rút ống nội khí quản và hướng dẫn bệnh nhân tập hít thở chủ động để hồi phục chức năng phổi.

Khi chị N.T.D. được chuyển sang khoa Hồi sức tích cực, bác sĩ trưởng kíp phẫu thuật mới nở nụ cười. “Mẹ tròn con vuông” – bốn từ ấy, với họ, hôm nay mang trọn vẹn ý nghĩa của một chiến thắng y khoa.

Bác sĩ kiểm tra sức khoẻ cho sản phụ. Ảnh: BV

Thông điệp sau ca mổ

Bốn chữ “mẹ tròn con vuông” nghe giản dị, nhưng để đạt được, phía sau là cả một hành trình căng thẳng và đầy tính toán chiến lược. Đó là hàng chục quyết định được đưa ra trong tích tắc, khi mỗi giây trôi qua đều có thể thay đổi số phận của hai con người. Đó là kết quả của hàng nghìn giờ rèn luyện, mổ xẻ, nghiên cứu và đối mặt với áp lực thực tế của đội ngũ y tế. Và đó còn là sự phối hợp nhuần nhuyễn giữa các chuyên khoa – từ sản khoa, gây mê hồi sức, hồi sức tích cực, đến điều dưỡng và kỹ thuật viên.

Với cộng đồng, ca mổ này không chỉ là một thành công về mặt chuyên môn. Nó là lời nhắc mạnh mẽ rằng sức khỏe của mẹ bầu không bắt đầu ở tuần thai thứ nhất, mà khởi nguồn từ trước khi mang thai – từ việc kiểm soát cân nặng, tầm soát bệnh nền, xây dựng lối sống lành mạnh, cho đến chuẩn bị tâm lý và thể chất.

Bởi khi những yếu tố nguy cơ được phát hiện và kiểm soát sớm, chúng ta có thể tránh được những cuộc “chạy đua sinh tử” trong phòng mổ. Mỗi người phụ nữ đều có thể chủ động để câu chuyện làm mẹ của mình được viết bằng những trang bình yên, thay vì kịch tính và hiểm nguy.

Trần Tiến