Những phát hiện mới về kháng kháng sinh tại Việt Nam

Vấn đề kháng kháng sinh (AMR) hiện là thách thức y tế, mối đe dọa nghiêm trọng sức khỏe người dân toàn cầu, ảnh hưởng lớn đến kết quả điều trị, làm gia tăng chi phí y tế và kéo dài thời gian nằm viện.

Tại Việt Nam, hệ thống giám sát AMR còn rời rạc, chủ yếu tập trung ở một số bệnh viện tuyến trung ương, chưa đánh giá toàn diện mức độ kháng thuốc theo vùng miền và theo thời gian.

Thực hiện Chiến lược Quốc gia về phòng chống kháng thuốc tại Việt Nam giai đoạn 2023-2030 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2023, cùng mong muốn chung tay góp phần cải thiện thực trạng kháng kháng sinh ở nước ta.

MEDLATEC là đơn vị y tế ngoài công lập duy nhất tham gia nghiên cứu và báo cáo tại Hội nghị khoa học “Giám sát kháng kháng sinh và Kết quả hợp tác giữa MEDLATEC & Trung tâm Nghiên cứu kháng thuốc - Viện Truyền nhiễm Quốc gia Nhật Bản”

Tại hội nghị, nhiều các chuyên gia hàng đầu trong cả nước như Bệnh viện Quân y 103, Bệnh viện 108, Bệnh viện Việt Đức đã có nhiều ý kiến chia sẻ về vấn đề kháng kháng sinh.

Phát biểu tại Hội nghị, TS. Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Khám chữa bệnh, Bộ Y tế nhấn mạnh: Trong suốt những năm vừa qua chúng ta đã thiết lập được mạng lưới giám sát kháng thuốc trên toàn quốc, nhưng con số vẫn còn khiêm tốn và chỉ tập trung ở những đơn vị  y tế lớn.

TS. Nguyễn Trọng Khoa hoan nghênh MEDLATEC đã tham gia mạng lưới giám sát toàn quốc và mong rằng sẽ có nhiều cơ sở y tế tham gia vào mạng lưới Vi sinh cả nước để cùng nhau đóng góp vào bức tranh tổng quát về tình trạng kháng thuốc tại Việt Nam, từ đó đưa ra chiến lược phòng chống vi khuẩn kháng thuốc một cách bền vững hơn.

Tại Hội nghị, PGS.TS Nguyễn Thái Sơn, Giám đốc Hệ thống Xét nghiệm MEDLATEC đã chia sẻ báo cáo “Giám sát kháng kháng sinh khu vực miền Bắc và miền Trung qua Hệ thống Y tế MEDLATEC, năm 2022-2024”.

Theo kết quả nghiên cứu cho thấy, các vi khuẩn Gram âm chiếm tới 60,7%, trong đó các vi khuẩn Gram âm hay gặp nhất gồm: E. coli, K. pneumoniae, H. Influenza, P. aeruginosa, Moraxella spp, Acinetobacter spp và một số vi khuẩn Gram âm khác. Trong đó, vi khuẩn E. coli và K. pneumoniae là hai loài phổ biến nhất, chủ yếu được phân lập từ mẫu nước tiểu và dịch đường hô hấp.

Nhóm Gram dương chiếm tới 39,3%, hay gặp nhất gồm: S. aureus, Enterococcus, S. pneumoniae, Streptococcus spp và các loài Staphylococcus coagulase âm. Trong đó, Staphylococcus spp và Enterococcus spp là các tác nhân thường gặp nhất, thường được phân lập từ mẫu máu, dịch tiết và các loại dịch cơ thể.

PGS.TS Nguyễn Thái Sơn cho biết, việc phân tích các dữ liệu nuôi cấy và kháng sinh đồ tích lũy từ các bệnh phẩm lâm sàng không chỉ giúp xác định các vi khuẩn thường gặp, mà còn cung cấp bằng chứng thực tế cho các bác sĩ lâm sàng lựa chọn đúng kháng sinh theo phác đồ cá thể hóa trên từng người bệnh, từ đó nâng cao hiệu quả và rút ngắn thời gian điều trị, giảm biến chứng, đặc biệt hạn chế kháng thuốc ở vi khuẩn gây bệnh.

“Với hệ thống giám sát rộng khắp trong việc cung cấp dữ liệu đại diện nên kết quả nghiên cứu bảo đảm tin cậy, từ đó giúp bác sỹ lâm sàng có cơ sở lựa chọn kháng sinh ban đầu hợp lý cho người bệnh” – PGS.TS Nguyễn Thái Sơn nhấn mạnh.

Một nghiên cứu khác do ThS.BS Nguyễn Huy Vinh - Trưởng phòng Vi sinh, Trung tâm Xét nghiệm MEDLATEC thực hiện về “Đặc điểm phân bố và mức độ nhạy cảm kháng sinh của vi khuẩn Klebsiella pneumoniae khu vực miền Bắc và miền Trung qua Hệ thống Y tế MEDLATEC giai đoạn 2022-2024” cũng cho thấy rằng: Vi khuẩn Klebsiella pneumoniae nằm trong nhóm Gram âm hay gặp nhất, kháng nhiều loại kháng sinh, gây khó khăn lớn trong điều trị và là mối đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng toàn cầu.

Do đó, năm 2017, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đưa ra Danh mục các tác nhân vi khuẩn kháng thuốc cần được ưu tiên nghiên cứu và phát triển kháng sinh mới. Trong danh mục này, Klebsiella pneumoniae được xếp vào nhóm ưu tiên số 1.

Trong nghiên cứu của ThS.BS Nguyễn Huy Vinh từ năm 2022 đến 2024, cho thấy số chủng Klebsiella pneumoniae chiếm 6% tổng số chủng vi khuẩn phân lập được (826 chủng). Như vậy có thể thấy vi khuẩn này kháng lại nhiều kháng sinh, đặc biệt là kháng nhóm carbapenem với tỷ lệ 30- 40%.

Với những kết quả đó, đây không chỉ là tài liệu tham khảo quý giá cho giới chuyên môn, mà còn là hồi chuông cảnh tỉnh đối với các nhà quản lý y tế, các cơ sở điều trị và toàn xã hội về nguy cơ kháng thuốc và trách nhiệm chung trong việc sử dụng kháng sinh an toàn, hiệu quả.

Có thể nói, sự hợp tác thành công trong nghiên cứu giữa MEDLATEC và Trung tâm Nghiên cứu Kháng thuốc, Viện Truyền nhiễm Quốc gia Nhật Bản (NIID) lần này sẽ là nền tảng quan trọng để thúc đẩy mối quan hệ hợp tác giữa trong giai đoạn tiếp theo, hướng đến mô hình chia sẻ dữ liệu và giám sát AMR khu vực, thực hiện chiến lược quốc gia về phòng chống kháng thuốc tại Việt Nam.

Ngọc Thủy